Indrukwekkende herdenking joodse slachtoffers

DINXPERLO - Op donderdagmiddag 12 juni vond de herdenking van de joodse slachtoffers uit Dinxperlo plaats. In de afgeladen theaterzaal van het Kulturhus waren meer dan honderd gasten en familieleden uit heel Nederland, Dinxperlo, Duitsland en Canada bijeen gekomen om de middag bij te wonen, georganiseerd door Stichting Stolpersteine Dinxperlo. Gezien de drukte, was het helaas niet mogelijk alle gasten een tafelopstelling aan te bieden en moesten er zelfs nog stoelen bijgezet worden. De middag bestond uit film, muziek en toespraken, onder andere door Opperrabbijn Jacobs, burgemeester Stapelkamp, plaatsvervangend burgemeester Kroesen uit Bocholt en twee nabestaanden.

Door de redactie

Nadat alle gasten hun plaats ingenomen hadden, ving de middag aan met de bekende muziek uit de film Schindler’s List. Miriam van Dixhoorn, viool en altviool, uit Winterswijk en Juul Beerda, accordeon, uit Apeldoorn, zorgden voor de muzikale begeleiding van het programma. 

Hierna heette voorzitter Iris Jansen van de stichting de gasten namens het bestuur van harte welkom. “In de afgelopen vijf jaar heeft onze stichting voor 50 joodse slachtoffers een Stolperstein gelegd én één voor de verzetsheld Bernard IJzerdraat, die vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog bij de Deventer Tapijtfabriek Maurits Prins werkte en op de Bekenkamp woonde aan de Terborgseweg. Door het uitbreken van corona, hebben we geen ceremonies kunnen houden bij de leggingen, of in hele kleine kring. Nu we als stichting onze eerste doelstelling hebben bereikt, wilden we dit graag afsluiten met een grote herdenking. Aangezien de Duits-joodse vluchtelingen die ook onder de slachtoffers te vinden zijn, hebben we dit grensoverschrijdend georganiseerd.”
Verder sprak zij het belang van Stolpersteine aan. “Enerzijds herinneren ons de Stolpersteine aan de mensen uit onze gemeenschap, die in 1940-1945 op zo een gruwelijke wijze achtervolgd en op een fabrieksmatige wijze vermoord zijn. Anderzijds moeten de Stolpersteine ons waakzaam houden, vooral in de huidige tijd waar antisemitisme weer oplaait. Een gebrek aan educatie in het onderwijs, beginnende op de basisscholen, is hier mede schuld aan. Het zal dan ook een tweede doelstelling van onze stichting worden, om scholen te stimuleren om de kennis rondom de Holocaust en alle gevolgen daarvan, op een betere en doeltreffendere wijze in het lesprogramma te integreren.”

Burgemeesters
Na de opening nam burgemeester Stapelkamp het woord. Hij sprak onder andere: “Tachtig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog in Europa komen we vandaag bij elkaar in Dinxperlo. Tachtig jaar ook na de Holocaust. Een niet te bevatten onderdeel van die oorlog, het bestaansrecht van een heel volk, het Joodse, werd ontkend en de nazi’s zetten alles op alles om dat hele volk uit te roeien. Sindsdien worstelt de mensheid en zeker het overblijvende deel van het Joodse volk met de vraag hoe hier mee om te gaan, hoe dit ongekende leed en onrecht te verwerken. Wat is de mens dat hij tot zo iets in staat is? Waarom kwamen zo weinig mensen voor hen op?”.
Voorts sprak Stapelkamp over hoe belangrijk het is voor overlevenden en nabestaanden naar hun verhaal te luisteren. Vlak na de oorlog werd er niet over de pijnlijke herinneringen gesproken en het leed woekerde voort naar de volgende generaties. Tot slot sprak hij over het belang van de Stolpersteine. “Ook het leggen van die Stolpersteine is een manier om het verleden te verwerken. Om de Joodse doden, vaak zonder graf, niet te vergeten, door een struikelsteentje neer te leggen bij de plek waar ze leefden. Maar ook als een waarschuwing.”
Elisabeth Kroesen, plaatsvervangend burgemeester van Bocholt, sprak onder andere haar dankbaarheid uit voor de uitnodiging om de herdenking van de Holocaustslachtoffers bij te wonen.

“Onder hen zijn ook slachtoffers uit Duitsland te betreuren. De Tapijtfabriek Maurits Prins, is als onderdeel van de tentoonstelling ‘Het eeuwige tapijt’ in het Textielmuseum in Bocholt te vinden. Door het leggen van Stolpersteine wordt de herinnering aan de slachtoffers van de Holocaust levend gehouden in ons dagelijks leven. Uit eigen ervaring weet ik dat dit soort herdenkingen mensen op veel plaatsen zeer gevoelig maakt voor de geschiedenis. De grensoverschrijdende aanpak was voor u bijzonder belangrijk, omdat niet alleen Joden uit Nederland hun toevlucht zochten in Dinxperlo, maar ook uit Bocholt en Isselburg. Namens de stad Bocholt dank ik u voor uw inzet, met name voor toekomstige generaties, en voor de uitnodiging om deel te nemen aan deze herdenkingsceremonie”.

Herdenkingsfilm
Na de openingstoespraak, die de voorzitter zowel in de Nederlandse als Duitse taal hield, werd de speciaal voor deze middag gemaakte film vertoond. Melanie Steffens uit Suderwick en voorzitter Iris Jansen, tekenden voor de film en regie.
De film, die bestond uit drie delen, werd muzikaal begeleid. Bij het eerste deel speelden zij Yiddische Mome, dat refereerde aan begin van de geschiedenis van het joodse leven in Dinxperlo en gelukkige en huiselijke omstandigheden. Miriam speelde op altviool de Meditation van de joodse componist Ernst Bloch. De donkere en dreigende klanken pasten bij de oorlogsdreiging, de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog en de deportatie van de Joden uit Dinxperlo en Nederland. Bij het in beeld brengen van de joodse slachtoffers middels een afbeelding van hun Stolpersteine en foto, voor zover beschikbaar, was er gekozen voor de Kaddisj van de componist Ravel. De Kaddisj is een van de belangrijkste gebeden uit het Jodendom bij overlijden. De Kaddisj werd gevolgd door The Prayer van Ernest Bloch en tenslotte Kol Nidrei van de componist Max Bruch. Deze muziekstukken werden samen door Miriam en Juul gespeeld.

Na de film sprak Leo Belterman over zijn moeder Sophie Jacobi en zijn grootouders Leopold en Julia. Hij begon met het verhaal over zijn opa, winkelier in Dinxperlo, die al in 1931 door Duitse beamten, na valse beschuldigingen, over de grens werd gesleept. Een begin van een antisemitistische actie, die zelfs het Nederlands parlement bereikte en diplomatiek werd afgehandeld. Voorts vertelde hij over zijn moeder die door dwangarbeid voor Philips, de Holocaust onder verschrikkelijke omstandigheden had overleefd en tenslotte is bevrijd. Zijn grootouders werden vermoord in Sobibor. Als voorbereiding op de volgende spreker, Jik Nohom uit Enschede, werd een korte film over de familie Herz uit Schmallenberg getoond, die als vluchtelingen naar Dinxperlo waren gekomen en in het oude postkantoor een pension voor joodse vluchtelingen waren begonnen. Päule Herz, was een zus van Nihom zijn oma. Nihom sprak niet alleen over de familie Herz die allen werden vermoord in Sobibor, maar ook over zijn opa Karel Nihom uit Winterswijk en diens verbinding met burgemeester Verbeek.
Na een muzikaal intermezzo met het nummer ‘Give us peace’, kwam Opperrabbijn Jacobs aan het woord. Rabbijn Jacobs was niet alleen erg onder de indruk van de film die de stichting had gemaakt voor deze herdenking, maar ook over de bijeenkomst die hij ‘zo warm en met veel inzet georganiseerd vond; zo eenvoudig en ingrijpend doordringend’ Hij vergeleek deze bijeenkomst in Dinxperlo als een klein vlammetje dat veel duisternis kan verdrijven. “Er gaat een gigantische waarschuwing van de film uit. Van enkele slachtoffers zijn hier nog familieleden aanwezig, maar er zijn ook monumenten die ik onthul waar niemand voor gekomen is, omdat alle familieleden vermoord zijn; een gevolg van antisemitisme. Antisemitisme is nooit weggeweest, enkele maanden na de bevrijding in 1945 bloeide het al weer op. Hij haalde ook burgemeester Verbeek aan, die moed toonde om joodse vluchtelingen te helpen, een voorbeeld voor veel burgemeesters van deze tijd.” Na zijn toespraak, hier in een korte samenvatting, sprak Jacobs het joodse gebed voor de slachtoffers uit Dinxperlo uit.
Na een moment van stilte en de laatste muzikale klanken, sprak Robert Baruch, mede-eigenaar van Saba en één van de sponsoren van de stichting, nog enkele lovende woorden voor de inzet van de stichting maar ook waarschuwende woorden betreffende het oplaaiende antisemitisme en onverdraagzaamheid, waarna de voorzitter, na het bedanken van de vele sponsoren, afsloot. De grensoverschrijdende herdenking werd mede mogelijk gemaakt door het Interreg-programma Duitsland-Nederland en werd medegefinancierd door de Europese Unie.

stolpersteinedinxperlo.nl