Op haar werkkamer ligt het wapenboek van de Utrechtse Ridderschap, waar ze de nieuwe leden inschrijft, met daarbij hun wapenschild getekend. Foto: Sander Grootendorst
Op haar werkkamer ligt het wapenboek van de Utrechtse Ridderschap, waar ze de nieuwe leden inschrijft, met daarbij hun wapenschild getekend. Foto: Sander Grootendorst

Vaardigheid in kalligrafie én heraldiek brengen Zutphense Trudie eervolle opdrachten

Cultuur

ZUTPHEN - Teksten, versierd met wapens; als geen ander kan Trudie Demoed-van Hoogstraten die met kalligrafiepen vastleggen op papier en perkament. Particulieren, instanties en instituten – ook adellijke zoals ridderschappen – weten haar te vinden voor soms wel heel bijzondere en eervolle opdrachten.

Door Gerard Menting

’Hebt u even tijd? Kunt u vertrouwelijk praten?’ Enige geheimzinnigheid hing er wel rond het telefoontje dat Trudie Demoed begin april 2013 kreeg. Het gesprek mondde uit in de vraag of ze mee wilde werken aan de Akte van Abdicatie, het officiële document waarmee Koningin Beatrix het koningschap overdroeg aan Willem-Alexander. 

Er spookten allerlei gedachten door haar hoofd. “Dat was natuurlijk mega! Maar kan ik het wel? En als ik ’ja’ zeg, dan moet ik het ook waarmaken!” Natuurlijk accepteerde Trudie de eervolle opdracht. 

Er was maar weinig tijd om de opdracht, het vergulden van de namen Beatrix en Willem-Alexander in de Akte van Abdicatie, uit te voeren. “Ik had tien dagen, dat is kort dag voor dit werk, en de druk was groot. Ik heb zeven dagen gebruikt om alles op de rails te zetten en uiteindelijk drie dagen om het uit te voeren.” 

Ze maakte een proefstuk op vergelijkbaar perkament en dat leerde haar dat ze zeven laagjes ondergrond over elke letter moest leggen, daarna kwam het bladgoud. “Vanaf de eerste letter van Beatrix tot de laatste letter van Willem-Alexander kostte mij dat een half uur. Tegen de tijd dat ik de laatste letter had gedaan was de eerste al gedroogd. De zeven lagen heb ik in één grote sessie kunnen doen. Zonder stress maar wel vol adrenaline.”

Topstuk in Nationaal Archief
Het document met daarin de met veel geduld en vaste hand vergulde namen van Beatrix en Willem Alexander ligt inmiddels als een van de topstukken in het Nationaal Archief in Den Haag. “De overdracht was op 7 mei 2013, mijn verjaardag. Een heel mooi cadeau om daar bij te mogen zijn.”

Voor de Hoge Raad van Adel kalligrafeert de Zutphense (75) sinds 1996 de adelsbrieven. De wapentekeningen worden gemaakt door heraldicus Piet Bultsma. Het instituut begon in 1814 onder Koning Willem I met het vastleggen van de Nederlandse adellijke families en wapens die daarbij horen. De Raad houdt daarvoor het zogenoemde filiatieregister bij.

Nieuwe jonkheer
Nieuwe inschrijvingen zijn zeldzaam. Een burger verheffen in de adel is in 1953 afgeschaft behalve voor leden van het koninklijk huis. De laatste verheffing betrof Koningin Maxima in 2002. Inlijven is een andere vorm, erkenning is de derde manier. Dat maakte Trudie van dichtbij mee in 2022. Uit onder meer dna-onderzoek was gebleken dat de toen 77-jarige Frans Lauta van Aijsma uit Apeldoorn rechtstreeks afstamde van een oude adellijke familie uit Friesland. Zijn verzoekschrift om dat te erkennen werd gehonoreerd, hij kreeg van Koning Willem- Alexander het predicaat jonkheer.

De adelsbrief die daarbij hoort, is door Trudie gekalligrafeerd. “Dat doe je twee keer, een keer voor de nieuwe jonkheer, op perkament, ondertekend door de koning en de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, voorzien van het grootzegel van de koning en opgeborgen in een mooie cassette. De ander, op papier, is voor het archief. Het was de eerste adelsbrief onder koning Willem Alexander, daarom moest er een nieuwe voorzijde komen. Ik mocht het ontwerp maken.” De Adelsbrief begint standaard met de tekst: 

Wij, Willem-Alexander bij de gratie Gods Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Allen die deze zullen zien of horen lezen, salut!

De naam van de koning is in blauw uitgevoerd, de hoofdletters zijn rood. “Ik koos de letter die ook voor de Akte van Abdicatie is gebruikt. Tijdens de uitreiking hoorde ik dat dit een hele goede keus is geweest, omdat het zegel eigenlijk alleen gebruikt wordt bij adelsbrieven en bij een abdicatie.”


Het adelsdiploma voor de nieuwe jonkheer. Credit: Hoge Raad van Adel 

Knippen en opsturen
Trudie is in Tilburg opgeleid tot lerares tekenen en stofversieren, gaf met veel plezier les in Enschede en ontwikkelde zich verder door het volgen van schriftelijke cursussen op gebied van tekenen en schrijven/kalligraferen via opleidingsinstituut LOI, en Jan Schalkwijk van de Vereniging Mercator. “Werkstukken moest je in delen knippen en per post opsturen om te laten beoordelen. Dat ging toen zo.”

Echtgenoot Henk, overleden in 2016, was historisch-geograaf en een groot kenner van lokale en regionale historie. Hij kreeg een Research Fellowship aan de Universiteit van het Britse Hull. “Ik werd lid van Engelse Society of Scribes en leerde de fijne kneepjes van kalligrafie en het lesgeven daarin. Ik heb veel workshops gevolgd en ontzettend veel kennis opgedaan. Daar leerde ik in één weekend soms meer dan in lange tijd hier.”

In 1980 begon ze met het geven van cursussen kalligrafie. “Dat was net in een tijd dat kalligrafie enorm populair werd. Ik kreeg het zo druk dat ik me beperkte tot het geven van cursussen in een straal van 35 kilometer rond Zutphen.” Daarnaast maakte ze veel stambomen, kwartierstaten, oorkondes en andere objecten waar mooie teksten op konden, al dan niet in opdracht. 

Kennis en kunde uitruilen
“Een van mijn vaste klanten vroeg mij of ik ook wapens kon tekenen. Had ik nog nooit gedaan, maar ik dacht wel dat ik het kon. In een van mijn cursussen zat een heraldicus. We hebben toen kennis en kunde uitgeruild: hij kreeg van mij kalligrafie, ik van hem heraldiek.”

’We hebben toen kennis en kunde uitgeruild: hij kreeg van mij kalligrafie, ik van hem heraldiek’

Zo ontstond de unieke combinatie van kalligrafie en heraldiek die ze gebruikt voor opdrachten van onder meer ridderschappen. Dat zijn verenigingen van adellijke families, waarvan leden worden ingeschreven in wapenboeken. Geregeld zijn er nieuwe inschrijvingen, de tekst wordt gekalligrafeerd en het daarbij horende adellijke wapenschild getekend.

Op het werkblad van Trudie ligt het ledenregister, tevens wapenboek van de Utrechtse Ridderschap. “Dat is een flinke opdracht want het is enkele jaren niet bijgeschreven.” Reclame hoeft ze niet te maken, juist omdat ze zowel heraldiek als kalligrafie in de vingers heeft. “Dat vertelt zich wel door!”


Een pagina in het wapenboek van het Utrechtse Ridderschap, waar Trudie Demoed nieuwe leden en hun wapenschild bijschrijft. Foto: Gerard Menting 

Advertenties doorgeplaatst vanuit de krant