‘Ook voor doven en slechthorenden is de Zwarte Cross een geweldig feest!’

LICHTENVOORDE - Tijdens de Zwarte Cross schalt de muziek uit de speakers, janken de motoren over de baan en klinkt euforisch gejuich als iemand na een backflip weer met beide bandjes op de grond komt. Oordopjes zijn geen overbodige luxe tijdens dit zinnenprikkelende festival. Maar wat als je nou doof of slechthorend bent? “Ook dan is de Zwarte Cross een geweldig feest”, vindt Joni van Es. De feestvreugde is voor haar nog vele malen groter nu er dit jaar voor het eerst schrijftolken worden ingezet tijdens voorstellingen in de Theatertent.

Door Gerwin Nijkamp

Joni is een diehard Zwarte Crosser die net als ieder ander vier dagen lang losgaat op de Heilige Weilanden. De Brabantse beleeft het allemaal echter net wat anders doordat ze weinig hoort. “De lage tonen komen nog best goed door, maar de hoge tonen veel minder”, vertelt ze. “De teksten die worden gezongen hoor ik niet.” Toch geniet ze intens van de muziek. “Vooral bij bands met gitaren en drums voel ik het ritme, maar ik beleef vooral plezier als ik zie dat anderen plezier hebben. Daar ga ik helemaal in op!”

Schaamte
Nu staan er wat bands op de Zwarte Cross die ook met ondertiteling niet te verstaan zijn, maar tijdens bijvoorbeeld lezingen of cabaret in de Theatertent is het wel essentieel dat je de boodschap goed meekrijgt. “Als vrienden voorstellen om naar een voorstelling op de Theaterweide te gaan, voelde ik altijd een drempel, omdat ik bang was dat ik het niet zou verstaan. Ik schaamde me dan ook een beetje.”

Tekst on Stage
Tijdens het Visuele Taal Weekend op Oerol kwam Joni in aanraking met het Jut de Tolk-initiatief. Doven en slechthorenden konden dan voor een voorstelling een tolk ‘jutten’. “Ik zat toen met een iPad op schoot om de door een tolk getypte tekst te lezen. Probleem is dat je dan soms niet ziet wat er op het podium gebeurt.” Text on Stage biedt daar een oplossing voor. Dit bedrijf levert langwerpige schermen waarop schrijftolken live de voorstelling kunnen ondertitelen. “In Nederland zijn echter nog maar twee schermen beschikbaar.”

De tolk van Joni voorzag op Terschelling André Manuels voorstelling van tekst. “Toen heb ik tegen de broer van André gezegd dat het heel mooi zou zijn als dit ook mogelijk is op de Zwarte Cross.” En zo is het balletje dus gaan rollen. Eén van de twee Text on Stage-schermen staat nu in de Theatertent. We nemen een kijkje tijdens de voorstelling Europa Draait Door van Arend Jan Boekesteijn en Tim de Wit. “Hier zou ik dus normaal niet naartoe gaan, omdat ik zag dat tijdens de lezing ook een quiz wordt gehouden. Daar krijg ik normaal helemaal niets van mee”, vertelt ze voor we de tent in gaan.

Dampende vingers
Maar nu verschijnt van alles wat er wordt gezegd bijna binnen een seconde de tekst op het langwerpige scherm. De Wit en Boekesteijn komen makkelijk en snel van hun woorden af, maar schrijftolken Inge de Vries en Afke Hop halen ze nog net niet in. Dit moet topsport zijn! En inderdaad, na afloop staan de dames met dampende vingers buiten de tent. En dat komt niet door de hitte die er onder het theaterzeil heerst.

“We gebruiken een Velotype, daarmee bouw je de woorden heel snel op in lettergrepen. Zoals je akkoorden op een piano speelt”, leggen de schrijftolken uit terwijl ze de geavanceerde typmachine laten zien. Ze ondertitelen een voorstelling met z’n tweeën. “Om de vijf minuten wisselen we. Degene die niet typt, zoekt snel de schrijfwijzen van namen op die veel voorkomen.” Boekesteijn en De Wit nemen tijdens hun lezing de wereldpolitiek door en zodoende vliegen de namen van mogelijke Amerikaanse vicepresidenten, obscure Britse Lagerhuisleden en Oost-Europese populisten door de zaal. “Dat was wel even aanpoten inderdaad. Waar mogelijk proberen we voorafgaand aan een voorstelling zoveel mogelijk informatie in te winnen.”

Zwarte Cross: I love you!
Joni hoopt dat de Zwarte Cross in de toekomst nog meer aandacht gaat besteden aan het thema toegankelijkheid. “Het is goed dat ze daarbij in gesprek gaan met de verschillende groepen. Er is echt heel veel mogelijk! Het zou bijvoorbeeld fijn zijn als er vanuit de organisatie muziektolken worden aangeboden.”

Eén ding hebben ze – al dan niet bewust – heel goed gedaan bij de Zwarte Cross, glundert de Brabantse terwijl ze naar haar shirt wijst. Daarop prijkt een hand waarvan de twee vingers naast de pink naar binnen staan. “Wat betekent dit, denk je?” Eh, iets met heavy metal? “Nee, dan moet de duim ook naar binnen. Dit gebaar betekent I love you. Toepasselijker kan het toch niet!”