Heel misschien werd Beethoven geboren in Zutphen

ZUTPHEN – Het Beethoven Festival in Zutphen staat weer voor de deur. Eerbetoon aan een componist wiens invloed heden ten dage nog merkbaar is.

Door Sander Grootendorst

Tweehonderd jaar geleden ging de Negende Symfonie van Ludwig van Beethoven in première. Een muziekstuk dat eindigde in grootse koorzang, op tekst van Friedrich Schiller. Alle Menschen werden Brüder. Het zou Beethovens beroemdste worden. De compositie zit vol passie én fijngevoeligheid, én: perfect in elkaar. Het klassieke en het romantische gaan een naadloze verbinding aan. Voor degenen die erbij waren op 7 mei 1824, in het Kärntnertortheater in Wenen, moet het een schok zijn geweest: zoveel originaliteit. Vermoedelijk een weldadige schok. Het schijnt dat de vrijwel dove Beethoven zelf als dirigent optrad, maar na afloop het daverende applaus niet hoorde. En dat een van de lead-zangeressen hem toen duidelijk maakte dat hij zich moest omdraaien naar het publiek. Er was nog geen RTL Boulevard-verslaggever bij die hem kon vragen: “Wat ging er door u heen?”
Hoe zeker deze anekdote is, weet niemand, maar het is ontroerend, ook al zou het niet kloppen. Dat Beethoven in Zutphen geboren zou zijn, is hoogstwaarschijnlijk echt niet waar. Let wel: hoogstwaarschijnlijk. Het is niet honderd procent uitgesloten. Vader Beethoven trok als zanger met zijn gezin door stad en land en ze logeerden mogelijk in een Zutphense accommodatie. Maar de wens was allicht de vader van de gedachte…
Bij opgravingen in de buurt van het ‘geboortehuis’ in 2017 legde stadsarcheoloog Michel Groothedde aan het publiek uit waar het gerucht vandaan komt dat Beethoven een Zutphenees zou zijn. In de 19de eeuw stond in aardrijkskunde- en muziekboeken doodleuk vermeld dat Ludwig in 1772 in Zutphen ter wereld kwam. “Er zijn inderdaad aanwijzingen dat hij in een herberg aan de Halvemaanstraat het levenslicht zag, maar het valt niet te bewijzen. We hebben bij de opgravingen geen placenta gevonden waarvan we het dna kunnen vergelijken met de botten van Beethoven.” Hoogstwaarschijnlijk stond Beethovens wieg in Bonn. ,,Maar we kunnen hier in Zutphen natuurlijk wel het mooie verhaal, de mythe koesteren”, stelt Groothedde.
Voor de kwaliteit en de schoonheid van zijn muziek maakt het natuurlijk allemaal niets uit. Het gerucht een van de aanleidingen voor het Beethoven Festival, dat deze maand weer in de IJsselstad plaatsvindt. En waar ook de Negende wordt uitgevoerd: door Het Utrechts Studenten Koor en Orkest, op 28 juni. De symfonie klonk nog nooit eerder in de Buitensociëteit, die in 1891 werd gebouwd. Toch weer een première dus. 

Over het programma is hier meer te lezen. 

(Voorproefje: een recente uitvoering door de Britse Hanover Band, op instrumenten uit Beethovens tijd. Luister en huiver: vooral het koper geeft kippenvel).