Britse schrijver analyseert na-oorlogs Duitsland

Misschien wel het meest informatieve boek over de geschiedenis van Duitsland dat ik tot nu toe las, is van de Britse auteur Neil MacGregor: “Germany. Memories of a nation” (Ook in het Nederlands verkrijgbaar). Afgelopen jaar verscheen een boek dat een wezenlijk deel van die geschiedenis op indringende wijze beschrijft: “Out of the Darkness, The Germans, 1942-2022”. Opnieuw geschreven door een Brit: Frank Trentmann. (In het Nederlands: “Uit de schaduw. Duitsland en de Duitsers”).

Door Sander Grootendorst

MacGregor is tevens de man achter de bestseller “A History of the World in 100 Objects” en zo heeft hij ook zijn Duitsland-boek opgezet: een geschiedenis van een land verteld aan de hand van honderd kunstvoorwerpen. Die aanpak garandeert bij voorbaat dat het geen langdradig verhaal wordt (de grote valkuil voor de geschiedenisschrijver). Trentmann is evenmin in die valkuil gekieperd, en dat heeft hij te danken aan de intrigerende kernvraag van zijn boek, waar hij uitgebreid op ingaat: Hoe is Duitsland er sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog zo relatief snel bovenop gekomen? Het land was door de oorlogshandelingen in letterlijke zin verwoest, maar ook in psychologische zin: en dat voor een natie die Goethe, Beethoven, Thomas Mann en zo veel andere culturele grootheden had voortgebracht.
Zeventig jaar na 1945, rond 2015, leek Duitsland die voorbeeldfunctie te hebben terugveroverd. Het verwelkomde onder aanvoering van Angela Merkel miljoenen vreemdelingen. Het tegenovergestelde van wat Hitler had gedaan: hij had de vreemdelingen de dood in gejaagd. “Een natie van zondaars veranderde in een land van heiligen”, schrijft Trentmann. Het kwade Duitsland was – ietwat geforceerd – vervangen door het goede. Met voorbeeldfuncties bijvoorbeeld ook op het gebied van de energietransitie en de afvalscheiding. Twintig jaar geleden zag je al op vele Duitse huizen zonnepanelen liggen en de mogelijkheid om afval te scheiden, onder meer op campings, waren al in de jaren tachtig uitgebreider dan hier.

Zo is er in morele zin nog steeds een link tussen het duistere Duitsland van de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw met het Duitsland van nu, dat zichzelf weer in het licht heeft gezet.
Maar dan doemt de volgende vraag op: waar stáát Duitsland nu, met nieuwe gevaren die op de loer liggen? Is het voldoende bestand tegen nieuwe aanvallen van duistere krachten?