Gelders of niederrheinisch winterlandschap?
GrensnieuwsKLEEF – “Voor dit prachtige winterlandschap koos landschapschilder Barend Cornelis Koekkoek (1803-1862) een glooiend landschap in Gelderland of het Duitse gebied van de Nederrijn.”
Door Sander Grootendorst
Op de website mijngelderland.nl staan tal van, vaak aan de actualiteit gekoppelde weetjes over de geschiedenis van Gelderland en Gelre. Dat Gelre omvatte destijds ook een deel van het tegenwoordige Duitsland. Waar de grenzen tegenwoordig – helemaal door de in Den Haag en Berlijn verordonneerde nieuwe grenscontroles – als harde lijnen gelden, was dat ooit aanzienlijk vloeiender. (Overigens is dat in de grensstreken in zelf nog altijd zo. Natuurlijk omdat bijvoorbeeld Emmerich nu eenmaal dichter bij ‘s-Heerenberg ligt dan Den Haag, en ‘s-Heerenberg dichter bij Emmerich dan Berlijn).
Interessant in dit opzicht is dat Koekkoek tot de Nederlandse romantici wordt gerekend, maar dat de geboren Middelburger naar Kleef trok omdat hij daar zijn ei als landsschapsschilder veel beter kwijt kon. Hij was een liefhebber van heuvels en bossen, die vond je in het Kleefse en het aangrenzende Nijmeegse land. Het landschap trekt zich van grenzen niets aan – tenzij de mens ingrijpt om zijn stempel op de omgeving te drukken, om te beklemtonen wat van de een is en wat van de ander.
Fantasie
Die neiging had Koekkoek bepaald niet, het maakte hem niet uit aan welke kant van de grens hij aan het werk ging, bovendien gebruikte hij zijn fantasie als toefje op de landschappelijke taart. Het gevolg: van het winterlandschap uit het bericht van mijngelderland is niet exact te traceren of het Duits is dan wel Nederlands. Afgebeeld is “de verstilde natuur op en winters dag, een wereld bedekt met de zuiverheid van sneeuw”, schrijft mijngelderland. Als het sneeuwt vervagen sowieso alle grenzen, de wereld wordt één schilderij. Dat is dezer dagen zo, met dit winterweer, en dat was zo in 1835-1838 – in die periode heeft Koekkoek zijn ‘winterlandschap’ vastgelegd.
Koekkoek-Haus
Het schilderij is te bezichtigen in het Rijksmuseum in Amsterdam, maar hét museum dat aan de Nederlander Koekkoek is gewijd, bevindt zich aan de Duitse kant van de grens: in Kleef.
Achterzijde van Koekkoeks villa in Kleef; nu museum. Foto: koekkoek-haus.de
Na in verschillende huurwoningen in Kleef gewoond te hebben, liet Koekkoek een kunstenaarswoning bouwen om zijn status als meesterkunstenaar gestalte te geven. Na zijn overlijden verkocht zijn weduwe de kunstenaarswoning. Het gebouw kreeg in de loop der tijd verschillende zo deed het 1945 tot 1960 dienst als stadhuis. Bij de ingebruikname van een nieuwgebouwd stadhuis werd ‘Haus Koekkoek’ ingericht als stedelijk museum.
Het is gevestigd aan de Koekkoekplatz in het stadshart van Kleef. Sinds 2006 staat op dat plein een borstbeeld van de schilder.
Fotografie
In het museum zijn geregeld exposities te zien waarin moderne kunstenaars als het ware een discussie aangaan met het werk van de romanticus. Op 8 februari is de opening van een tentoonstelling van de Nederlandse Saskia Boelsums: Liebe zur Landschaft (Liefde voor het landschap), door het museum gekenschetst als “een bijzondere ontmoeting tussen hedendaagse fotografie en romantische schilderkunst”. Het museum toont meer dan 35 schilderachtige landschapsfoto’s van Saskia Boelsums te midden van de werken van Koekkoek.
Boelsums werd geboren in Nieuwer-Amstel, groeide op in Iran en Curaçao en volgde een opleiding aan de Minerva Academie in Groningen. Sinds 2013 legt ze zich volledig toe op de fotografie. Haar monumentale vierkante werken worden internationaal tentoongesteld, onder andere in Amsterdam, Londen, Berlijn, Hongkong en New York. In 2020 won ze de Nederlandse publieksprijs Kunstenaar van het Jaar.
Informatie: koekkoek-haus.de.
