Duitse gemeenten financieel ‘aan de rand van de afgrond’

EMMERICH – Net als in Nederland hebben Duitse gemeenten te lijden onder bezuinigingen door hogere overheden terwijl het lokale takenpakket ondertussen juist groeit. Aan onze kant van de grens is sprake van een ‘ravijnjaar’ 2027, waarin gemeenten voor de inwoners naar verwachting slechts het hoogst noodzakelijke voor elkaar zullen kunnen krijgen. Vergelijkbaar is de beeldspraak aan de andere kant van de grens: “We staan voor de rand van de afgrond.”

Door Sander Grootendorst

Samen met talrijke andere gemeenten deed Emmerich maandag mee aan de landelijke protestactie om aandacht te vragen voor de “steeds nijpendere financiële situatie van lokale overheden.” Bij het stadhuis maakten bestuurders en vertegenwoordigers van alle fracties in de gemeenteraad met spandoeken de kwestie duidelijk. Burgemeester Claudia Lindlahr: “Gemeentelijke begrotingen raken steeds meer structureel ontregeld – veroorzaakt door steeds grotere verantwoordelijkheden, vooral in de sociale sector, die door de federale en deelstaatregeringen worden overgedragen maar niet adequaat worden gefinancierd.
Het roer moet om, stelt Lindlahr: “Ook in Emmerich hebben we de grens van het redelijke bereikt. We hebben de afgelopen jaren al aanzienlijke bezuinigingen gerealiseerd, tot het schrappen van vrijwillige diensten aan toe. Maar nu is het omslagpuntbereikt. Als de federale en staatsregeringen diensten blijven uitbesteden zonder adequate financiering, zullen ze steden zoals Emmerich geleidelijk aan in een financiële verlamming storten.”

Bedreiging
Dit is niet zomaar een abstract budgetprobleem, benadrukt de burgemeester: “het vormt een zeer reële bedreiging voor de kwaliteit van leven.” Om überhaupt de gemeentelijke begroting voor 2026 en 2027 verantwoord te kunnen opstellen, heeft Emmerich zeer ingrijpene maatregelen moeten nemen, zowel op politiek als op bestuurlijk niveau: tal van projecten zijn in afgeslankte vorm verder gegaan of zelfs helemaal stopgezet. Hieronder valt onder andere de voorheen volledige vrijstelling van kosten voor kinderen ouder dan drie jaar die naar de kinderopvang gaan. Van de lang geplande, grootschalige renovatie van de Geistmarkt (een lokaal marktplein) blijven slechts enkele onderdelen overeind.
“Ondanks deze drastische maatregelen is het duidelijk dat deze bezuinigingen de komende jaren niet voldoende zullen zijn”, zegt Lindlahr.
Een werkgroep bestaande uit administratief personeel en raadsleden onderzoekt of er misschien toch nog ergens wat geknepen kan worden. Het zal een druppel op de gloeiende plaat zijn: Zoals de zaken er nu voor staan, zou er in elk fiscaal jaar minstens drie miljoen bespaard moeten worden om niet in het ravijn te vallen.
“Het gaat niet langer alleen om het opgeven van cultureel aanbod, evenementen, subsidies of vrijwillige ondersteuningsdiensten. De focus verschuift steeds meer naar wettelijk verplichte diensten – bijvoorbeeld op het gebied van jeugdzorg, integratiebegeleiding, kinderopvang, schoolinfrastructuur en de brandweer.”

Rampzalig
De situatie in Emmerich is vergelijkbaar met die van vele andere gemeenten in Noordrijn-Westfalen en de rest van Duitsland, die de voorzitter van de Vereniging Gemeenten in Nordrhein-Westfalen, Tobias Stockhoff, onlangs nog “rampzalig” noemde. De kostbare taken die de federale en deelstaatregeringen overdragen – vooal in de sociale sector – nemen gestaag toe, terwijl de financiële middelen van de gemeenten niet meegroeien.

Emmerich steunt daarom de kernpunten van de landelijke campagne ‘Gemeenten aan hun limiet’: de federale en deelstaatregeringen moeten de gemeentefinanciën fundamenteel versterken, de schuldenlast effectief verminderen en eindelijk het principe “wie de bevelen geeft, betaalt” in de praktijk brengen. Burgemeester Lindlahr doet een dringend beroep op de verantwoordelijken in Berlijn en Düsseldorf:
“We hebben dringend een ommekeer in de gemeentelijke financiering nodig. Het kan niet zo zijn dat we de beloftes van de federale en deelstaatregeringen aan onze burgers moeten nakomen zonder de nodige middelen te ontvangen. Ik verwacht dat de federale en deelstaatregeringen eindelijk het principe ‘wie de opdracht geeft, betaalt’ serieus nemen en gemeenten permanent van betere middelen voorzien. Emmerich is bereid zijn verantwoordelijkheid te nemen, maar we kunnen niet eeuwig blijven opereren op een financieel mijnenveld.”