Nieuwe inzichten in geschiedenis Late IJstijd langs de Rijn bij Rees

REES – Archeologische opgravingen op een landgoed in de Duitse gemeente Rees hebben onze kijk op de Late IJzertijd (de laatste tweehonderd jaar vóór het jaar nul) in het gebied van de Niederrhein fundamenteel veranderd: ze brachten voor het eerst een uitgesproken sociale hiërarchie en machtsstructuren aan het licht bracht in een regio die historisch gezien arm werd geacht aan dergelijke vondsten. Dit blijkt uit recent wetenschappelijk onderzoek.

Door Sander Grootendorst

Het bedoelde Niederrhein-gebied strekt zich uit vanaf (iets ten noorden van) Keulen langs de Rijn tot de Nederlandse grens bij Emmerich. Het werd tot nu toe  beschouwd als een grotendeels ongestructureerde, perifere regio van de Keltische wereld. De nu geanalyseerde vondsten van de opgravingen uit 2010 geven aan dat die bestaande opvatting de prullenbak in kan.
Deskundigen gingen er altijd vanuit dat het gebied werd gekenmerkt door eenvoudige, uniforme boerderijen. Maar in Bergswick, een buurtschap ten oosten van de stad Rees, werd voor het eerst de elitair aandoende, versterkte zetel van een regionale heerser blootgelegd. De toenmalige nederzetting werd gekenmerkt door uitgebreide vestingwerken met een wal en gracht. Dit duidt op een behoefte aan strategische bescherming en representatie die archeologen in deze contreien in die periode niet eerder onder ogen was gekomen.
Zo identificeerden de archeologen een groot woongebouw dat duidelijk was verbouwd met de bedoeling om luxueus en representatief over te komen, ter meerdere eer en glorie van de eigenaar.
Het ‘Bergswick’ van toen is volgens de nieuwste inzichten direct vergelijkbaar met de landelijke nederzettingen in het centrale Keltisch-Gallische woongebied (de noordelijke Alpen). Het bewijst dat de lokale stammengemeenschappen aan de Niederrhein kort voor hun eerste confrontatie met het Romeinse Rijk architectonische en sociale trends uit het zuiden importeerden.

De archeologische locatie was al sinds 1937 bekend, maar pas in 2010 onthulden luchtfoto’s dat er mogelijk meer de ontdekken viel. De opgravingen naar aanleiding daarvan toonden dat aan. Vervolgens is er jarenlang onderzoek verricht naar de exacte betekenis van de vondsten. De archeologen Hans-Peter Schletter en Christoph Reichmann publiceerden hierover dit jaar het wetenschappelijke rapport Der Herrenhof von Rees-Bergswick. Untersuchungen zur Siedlungs- und Sozialgeschichte der späten Eisenzeit am unteren Niederrhein.
Het is ook als boek uitgebracht (e-book en print): voor de geïnteresserde leek prima te lezen, ook als introductie in de geschiedenis van de Late IJstijd in dit deel van Europa.