Meer dieren, meer planten, meer vruchten

Vijf jaar voedselbos Breedenbroek

BREEDENBROEK – De bessentijd dient zich aan in Breedenbroek. Glanzend rood staat de zuurbes te pronken in het voedselbos van Jurriaan Hölzenspies. De rozenbottels delen in het kleurenfestijn. “Deze zijn van de hondsroos, ze hebben een dun laagje vruchtvlees en veel pitjes. Toch kun je er hartstikke lekkere jam van maken. Maar de vruchten van de bottelroos zijn groter, dat gaat makkelijker.”

Door Sander Grootendorst

Het interview met Jurriaan valt samen met een wandeling over het terrein dat vóór 2020 uit zwaar bemeste en beploegde grond bestond. “Hier is jarenlang met een tractor geploegd. Dan krijg je zo’n harde laag eronder, boomwortels kunnen daar niet goed doorheen. Dus ik ben eerst gaan diepploegen om de verdichte grond open te maken.”

In 2021 deed Jurriaan de eerste aanplant: berkenbomen, die helpen de bodem verrijken. “In de jaren erna ook andere bomen en struiken, zoals walnoot en hazelaar. De een slaat beter aan dan de ander, het is ook trial and error. Ik begin al wat productie te krijgen. Heb al gedoneerd aan de Voedselbank en de lokale Stichting Veur Dinxper Deur Dinxper.”

Koffie
Hij doet het werk grotendeels alleen. “Af en toe met hulp van vrienden.” Het initiatief is verankerd in een stichting, die hij runt samen met met zijn broer en een vriend. Alleen is sowieso nooit helemaal alleen. “Van de kerk hiernaast – waar ze veel koffie drinken – krijg ik het koffiedik, dat ik voor het maken van compost gebruik. Een buurvrouw hangt zakjes met koffiebezinksel aan het hek.” Een teken dat het initiatief door de omgeving wordt geaccepteerd.

Geboren Utrechtenaar Jurriaan, die ook op Goeree Overflakkee en in het buitenland woonde, trok vijf jaar geleden naar Breedenbroek om zijn plan voor een voedselbos te kunnen verwezenlijken. “Ik ben bioloog, celbioloog om precies te zijn. In de wetenschappelijke literatuur las ik over biodiversiteitsverlies en klimaatverandering. Heel zorgwekkend. Een van de belangrijkste sectoren waar je die ontwikkeling kunt tegengaan is de landbouw. Dus ik vatte het idee op voor een voedselbos.”

Jurriaan is betrokken bij het Radboudumc in het kader van zorg voor patiënten met een erfelijke aanleg voor kanker. Eens in de week gaat hij naar Nijmegen met bus en trein. Autorijden doet hij uit principe niet, het laat zich niet goed rijmen met de principes van een voedselbos: zo puur en gezond mogelijk eten (en drinken) voor mens en dier. “Van de autobanden komen plastic deeltjes in het milieu terecht. En auto’s dragen bij aan de stikstofneerslag. Elektrische voertuigen niet, maar die zijn zwaarder en veroorzaken dus wel meer microplasticvervuiling.” Eveneens uit principe doet Jurriaan het werk in het voedselbos “zoveel mogelijk met de hand”, ook het snoeien. “De stenen in de kas, die dienen om de warmte vast te houden in de koudere seizoenen én om het temperatuurverschil tussen dag en nacht te verkleinen, zijn afkomstig van een oprit hier vlakbij. Ik heb ze er zelf uitgehaald en hiernaartoe vervoerd.”
Jurriaan toont zich in al zijn doen en laten een idealist. Eentje van de pragmatische soort.

Audiometing
Tijdens de wandeling hoor je constant het autolawaai op de Aa-Strangrondweg (N317). Tegelijkertijd roepen roodborst en winterkoninkje, vogelsoorten die zich hier thuisvoelen. En zij niet alleen: “In 2021 werden bij een audiometing – dan hangt er twee weken een microfoon in de boom – veertien vogelsoorten geteld, in 2024 vijfenvijftig. Het hoogste aantal van alle voedselbossen in Nederland. Zeker bij zonsopkomst is het hier een spitsuur aan vogelgeluiden.”
Andere dieren zijn er ook: hazen, die graag van de jonge boompjes eten, maar dat hoort erbij. Verder egels en kikkers (“opvallend veel”). De vos heeft zich ook al gemeld.

Sommige dieren zijn op hetzelfde voedsel uit als de mens. Neem de wespen die zich tegoed doen aan de vruchten van de kerspruim. Jurriaan: “Twee jaar geleden geplant en dit jaar hing hij al helemaal vol. Door de wespen is een klein deel niet meer te oogsten. Maar het gaat niet verloren. Wat op de bodem valt, is voeding voor allerlei beesten.” Er blijft voor de mens genoeg over.

“Ik werk samen met het Nationaal Monitoringsprogramma Voedselbossen. Die houden alles bij: niet alleen de vogels, maar ook de flora, de houtmassa, het aantal micro-organismen in de bodem. En ze graven potjes in de grond en kijken hoeveel insecten erin gevallen zijn. Ook dat aantal neemt toe.”

Goed nieuws als je weet dat de biodiversiteit in de afgelopen decennia in Nederland met 85 procent is afgenomen. Positief dus ook dat het aantal voedselbossen snel groeit. “Maar het is de vraag of we op tijd zijn”, zegt Jurriaan, die zichzelf een pessimist noemt. Al staat daar wel wat tegenover: “Iedere keer dat ik hier loop, heb ik een enorme smile op mijn gezicht. Ik word er heel blij van. Het helpt ook om het wereldnieuws een beetje aan te kunnen. En het gaat al richting zelfvoorzienend. Voor groenten hoef ik eigenlijk al niet meer naar de winkel.” Hij haalt ze uit de moestuin-in-wording.

Watertoren
De eerste jaren als Breedenbroeker woonde Jurriaan in een stacaravan naast zijn nieuwe energiezuinige huis in aanbouw. “Ik ben nu bezig met het bouwen van een schuur.” Ook verrijst er een kleine watertoren. “Met een waterpunt en een handpomp. Er moet nog hout omheen ter bescherming tegen het zonlicht. Er staan regentonnen langs  het huis, maar als het lang droog blijft, is dat niet voldoende. Daarom deze watertoren.”

À propos water: “Binnen een paar jaar merk je dat de bodem het water steeds beter vasthoudt. Ik hoef de nieuwe aanplant geen water meer te geven. Nou ja, dit boompje natuurlijk wel.” Hij wijst op een sequoia, een mammoetboom, een jongeling nog, een dwerg vergeleken bij wat hij zal worden. Jurriaan heeft hem geplant in het hart van het voedselbos, met onder meer ook een Anna Paulownaboom.

.Hier komt te zijner tijd een bankje te staan. Mooie plek om na te denken, te midden van de vogelgeluiden. En misschien toch het pessimisme een beetje aan de kant te zetten. Het idealisme laten zegevieren.

voedselbosbreedenbroek.nl