Historicus en schrijver Geert Mak in Varsseveld

VARSSEVELD - Afgelopen zondag was journalist en schrijver Geert Mak, op uitnodiging van Boekhandel Rutgers, te gast in het Borchuus. Mak werd geïnterviewd door Joyce de Schepper over zijn recent verschenen boek ‘Wisselwachter’. Een lijvig werk met een hoofdrol voor Harry Hopkins; een voormalig welzijnswerker dieuitgroeide tot één van de invloedrijkste mannen in het Witte Huis in de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw.

Door Ria Tuenter

Mak kwam bij toeval op het spoor van Hopkins toen hij een artikel schreef over de legendarische oorlogsverslaggeefster Martha Gellhorn. Zij begon haar loopbaan in de crisisjaren als een soort verkenner voor het Witte Huis. Ze trok door het land, praatte met iedereen en rapporteerde haar bevindingen per brief aan ‘Dear Mr. Hopkins’, de grote man achter de New Deal. Toen Mak jaren later schreef over Engeland tijdens de Tweede Wereldoorlog dook de naam van Hopkins opnieuw op. Ditmaal als persoonlijk gezant van president Franklin D. Roosevelt die naar Churchill werd gestuurd om te kijken welke hulp en samenwerking er al mogelijk waren. Ze hadden immers wel door dat Engeland ook bij de oorlog betrokken zou raken. Churchill zag in Hopkins iemand met wie hij zijn zorgen kon delen. Hij was zelfs zo gelukkig met zijn komst, vertelt Mak, dat hij rondedansjes maakte op de muziek van de meegebrachte Amerikaanse grammofoonplaten. 

Sfeer van optimisme
Er zit veel toeval in de geschiedenis door de invloed van enkele personen. In de jaren 30 was de crisis in Amerika net zo groot als in Europa. Er gingen veel banken failliet. Toen de democraat Roosevelt aantrad, zag hij kans om die crisis te stoppen met een serie economische en sociale maatregelen: de New Deal. Ook zijn praatjes op de radio deden het goed. Iedereen wilde het horen. Er hing weer een sfeer van optimisme. Hij beloofde huizen, scholen, elektra, werkgelegenheid en dat kwam er ook. Daarmee kun je een bevolking omzwaaien. Mensen vertelden trots: “We trekken geen steun meer, we werken voor de regering.”
In die New Deal had Hopkins een belangrijke rol. Hij bracht de organisatie krachtig op gang. Bij een ingewikkeld probleem kon hij in één keer tot de kern van de zaak komen. Hij was een zeldzaam goede organisator, vertelt Mak.

Passief antisemitisme
Medio 1942 was men in Londen en Washington op de hoogte dat er Joden massaal werden vermoord in Europa. De horrorverhalen konden ze gewoonweg niet geloven. Ook niet toen een gevangene uit Auschwitz zijn verhaal deed aan de ambassadeur. Bovendien was er sprake van passief antisemitisme. De aanvragen van Joden die naar de VS uit wilden wijken, werden getraineerd en gesaboteerd door diplomaat Samuel Miller Brekinridge Long, de Amerikaanse Eichmann. Pas in 1944 toen het Joods electoraat zich tegen Roosevelt keerde, wist hij niet hoe snel hij deze Miller moest ontslaan.

Linke soep
Ook nu leven we in riskante tijden, zegt Mak. We zien nostalgische agressie bij Rusland, dat terug wil naar vroegere tijden. In Amerika is Trump al tien maanden bezig om de rechtstaat af te breken. Iets waar president Viktor Orbán van Hongarije tien jaar over deed. Bijna letterlijk wordt met een kettingzaag de democratie uiteen getrokken. De kans op bedrijfsongevallen is heel groot. Het is kortom ‘linke soep’. Onze huidige politiek zal zich moeten richten op de toekomst en buiten de gebaande paden durven treden. De democratie moet weer hoog op de prioriteitenlijst staan. Want bedenk, lees het programma er maar op na; in een partij als JA21 zitten roetzwarte elementen. We moeten ons blijven verzetten tegen het normaliseren van dit gedachtengoed. Het botst namelijk aan alle kanten met een democratische rechtstaat waarin iedereen gelijk is. Het is van belang dat we hier op dit moment voor staan!