Lex Rijnsaardt krijgt na 38 jaar hoogste maritieme eer

Zonder zijn ingrijpen waren 27 mensen verdronken

Didam - Op 27 mei kreeg de 82-jarige Lex Rijnsaardt alsnog de hoogste maritieme erkenning die een Nederlandse zeevarende kan krijgen: de De Ruyter-medaille. Nummer 214 in de lange geschiedenis van de onderscheiding. Een eer die volgens velen al tientallen jaren eerder had moeten komen.

Door Karin van der Velden

De destijds 44-jarige gezagvoerder redde in december 1988 maar liefst 27 mensen van een zinkend booreiland voor de Canadese kust. Een reddingsactie die tegen alle regels in plaatsvond, maar waarschijnlijk wel 27 levens heeft gered.

Rijnsaardt, die is geboren in Nijmegen en na omzwervingen via Arnhem, Zevenaar en Loil nu in Didam woont, voer destijds voor Smit Tak op de zeesleper Smit London. Het schip sleepte het gigantische booreiland Rowan Gorilla I van Halifax naar de Noordzee. Maar na drie dagen sloeg het noodlot toe. De sleepkabel brak en het enorme booreiland dreef stuurloos rond in een zware winterstorm.

Rampscenario
Wat daarna gebeurde, leek volgens Rijnsaardt op een rampscenario. Containers schoven los over het dek, pijpen braken af, luiken sloegen open en zelfs het zware fornuis rukte los van de vloer. Golven “zo hoog als flatgebouwen” sloegen over het booreiland heen. “Ik had nog nooit zoiets meegemaakt,” vertelt hij.

De situatie werd nog gevaarlijker doordat er vrijwel geen reddingsmiddelen waren. Een medewerker van de maatschappij had eerder zelfs opdracht gegeven de vier reddingscapsules weg te halen. Het booreiland zou onzinkbaar zijn! Na ingrijpen van de Canadese kustwacht waren er uiteindelijk twee teruggeplaatst, maar tijdens de storm werd er één compleet vernield door een enorme golf. Er bleef nog maar één capsule over voor alle 27 opvarenden.

Rijnsaardt zag het booreiland steeds dieper in het water zakken. Vooral het trage reageren op de zware zee baarde hem zorgen. “Dat betekende maar één ding: er zat veel water in. Ik maakte me grote zorgen, herinnerde me dat in 1982 het booreiland Ocean Ranger zonk, waarbij 84 slachtoffers vielen.”

Kolkend water
De kapitein van het booreiland wilde aanvankelijk niet evacueren. De Canadese kustwacht stuurde schepen, een reddingsboot en een torpedojager met helikopter aan boord naar de Rowan Gorilla. Door overredingskracht stapten de bemanningsleden om 1.45 ‘s middags uiteindelijk toch één voor één in de reddingscapsule. De lancering ging allesbehalve soepel. De capsule sloeg hard tegen de romp van het booreiland en de kabels moesten met handkracht worden losgemaakt. Niet veel later dreef de capsule vrijwel onzichtbaar rond in het zwarte, kolkende water.

Om 16.05 uur verdween de Rowan Gorilla I onder de golven.

Rijnsaardt kreeg nadrukkelijk opdracht van de Canadese kustwacht om de mannen niet aan boord te halen. De marine zou dat moeten doen. Maar Rijnsaardt vertrouwde het niet. De mannen en twee vrouwen zaten al bijna twintig uur opeengepakt in de capsule, konden niet naar het toilet, hadden het benauwd en waren uitgeput. Een van hen, de kok, had diabetes en ging snel achteruit.

Als mensen mee terug willen, houden we ze niet tegen

Tegen orders in
Vier dagen had Rijnsaardt niet geslapen. Samen met zijn eerste machinist en stuurman bedacht hij een plan. Tegen de orders in stuurde hij een kleine Zodiac-rubberboot naar de capsule. Officieel om fruit en batterijen af te leveren. Maar hij zei wel: “Als er mensen mee terug willen, houden we ze niet tegen.”

Negen keer voer de rubberboot heen en weer door de zware zee. Iedere keer werden drie bemanningsleden meegenomen. De sterkste mannen eerst, die konden nog zelf aan boord klimmen. De kleinere en tengere bemanningsleden werden met touwen veilig naar binnen gehesen.

De Canadese marine arriveerde later alsnog en wilde de opvarenden met helikopters naar Halifax vervoeren, dan konden zij met de eer strijken. De kapitein van het booreiland weigerde daaraan mee te werken. “Op de Smit London hadden we warme kleding, douches, slaapplaatsen met fris beddengoed en goed eten.” Na een check in het ziekenhuis, werden ze herenigd met hun familie. Buiten viel lichte sneeuw. Een week later zou het Kerstmis zijn.

Terug in Halifax moest Rijnsaardt zich vervolgens melden voor een soort tribunaal omdat hij bevelen had genegeerd. “Ik zat daar alleen tegenover met goud behangen hoge heren, zoals de commandanten van de Amerikaanse en Canadese kustwacht. Ik had niet gehoorzaamd en dacht dat ze iets zouden zoeken om me te kunnen veroordelen.” Maar uiteindelijk kreeg hij niets dan lof en was met Oud en Nieuw weer thuis. In 1990 werd het verhaal in het Beste uit Readers Digest gepubliceerd.

Niet vergeten
Toch bleef een officiële onderscheiding jarenlang uit. De rederij werd meerdere keren verkocht en het verhaal verdween naar de achtergrond. Alleen de jaarlijkse kerstkaart met namen van de 27 Canadezen herinnerde hem eraan dat de reddingsactie niet vergeten was. Zijn vrouw Hanneke hoorde dan steeds opnieuw het verhaal van die stormnacht en vond dat haar man alsnog erkenning moest krijgen. Zijn tachtigste verjaardag op 16 mei 2024 zou daarvoor een mooi moment zijn. De familie zette de procedure in gang.

Het duurde uiteindelijk tweeënhalf jaar voordat alles rond was, inclusief goedkeuring door de ministerraad en het Koninklijk Huis. Nu, bijna 38 jaar later, vlak na de 82e verjaardag van van Rijnsaardt. komt de erkenning er alsnog. Misschien heeft het nu nog meer impact. “Voor een zeeman is dit het summum,” zegt Rijnsaardt over de De Ruyter-medaille.

De onderscheiding wordt sinds 1907 toegekend aan zeevarenden die zich op uitzonderlijke wijze hebben onderscheiden. Slechts een klein aantal Nederlanders kreeg de medaille ooit uitgereikt.

Op 27 mei moest Rijnsaardt vroeg uit de veren voor de ceremonie in Den Haag voor de erkenning voor een beslissing die destijds tegen de regels inging, maar waarschijnlijk wel 27 mensenlevens redde. Rijnsaardt: “Het was een warme ontvangst op het ministerie van I&W in Den Haag, waar minister Karremans met zorg een persoonlijke toespraak richtte tot mij. Daarna werd mij de gouden Ruyter medaille opgespeld door de minister en is er geproost met elkaar. Na nog wat persoonlijke verhalen te hebben uitgewisseld met de minister, is de feestelijke en emotionele dag afgesloten met een gezamenlijke lunch. Ik voelde mij zeer vereerd door alle loftuitingen en draag de medaille met grote trots!”