Voedselbos & Collectieboomgaard Borghveste in Ruurlo

Initiatief van Gerdie Derking en Benno Klein Goldewijk

RUURLO - Een voormalig weiland aan de oostzijde van landgoed Het Rijkenbarg (hoek Brouwershoekweg/’t Rijkenbarg) in Ruurlo ondergaat een metamorfose. Op dit bijna een hectare grote perceel krijgt Agroforestry-voedselbos & Collectieboomgaard Borghveste gestalte. Het initiatief komt van de Ruurloërs Gerdie Derking en Benno Klein Goldewijk.

Het perceel bestond jarenlang uit grasland dat recentelijk is gescheurd, omgeploegd en ingezaaid met akkermengsel bestaande uit zaad van diverse akkerbloemen en klaversoorten. Deze grondbewerkingen zullen (voorlopig) de laatste zijn want er zal op Borghveste sprake zijn van permacultuur. Dat houdt in dat de bodem slechts minimaal (oppervlakkig) bewerkt wordt, voor een sterke verbetering van de kwaliteit en robuustheid van de ondergrond.

Agroforestry
Agroforestry is een verzamelnaam voor landbouwsystemen waarin houtige gewassen (bomen en struiken) bewust gecombineerd worden met andere landbouwgewassen of veehouderij op hetzelfde grondperceel. Dat heeft ecologische en economische voordelen. Onder de definitie van agroforestry vallen in Nederland ook voedselbossen. Dat zijn ontworpen productieve ecosystemen naar het voorbeeld van een natuurlijk bos, met een hoge diversiteit aan meerjarige en/of houtige soorten. Delen hiervan, zoals vruchten, zaden of bladeren, dienen als voedsel voor de mens.
Eind vorig jaar vond de eerste aanplant op Borghveste plaats. Een enthousiaste en hardwerkende ploeg van vijftien vrijwilligers plantte in slechts twee dagen diverse landschapselementen aan, zoals uit houtsingels, struweelhagen, scheerheggen (onder andere meidoorn) en solitaire bomen. De sfeer was geweldig; er werd met plezier gewerkt en tegelijk geleerd. Ongeveer duizend stuks houtige planten gingen de grond in.

Ondersteuning
Borghveste is onderdeel van het pilotproject Versterking Groenblauwe Dooradering (GBDA) van de gemeente Berkelland. Percelen grond in agrarisch gebied worden omlijst door houtsingels, hagen, heggen, solitaire bomen en sloten. Dit netwerk van uiteenlopende landschapselementen heet de groenblauwe dooradering. De provincie Gelderland ondersteunt met subsidies de realisering van deze ecologische verbetering van het landschap.

Liefde voor natuur
De reden voor de initiatiefnemers Gerdie (62) en Benno (59) is gelegen in hun liefde voor natuur. Met de kennis dat het met de biodiversiteit slecht gesteld is, groeide de wens om zelf een positieve bijdrage te leveren aan het versterken van soortenrijkdom. Bij Gerdie ontstond het idee van een voedselbos met als belangrijkste randvoorwaarde het creëren van een habitat voor insecten, vogels en andere dieren. Reden waarom Borghveste niet voor publiek toegankelijk zal zijn. Benno, agrarisch opgeleid en met ervaring in de teelt van bomen en hardfruit (o.a. in Engeland), zag vervolgens al snel kansen en mogelijkheden.

Definitief
Het zaadje voor hun enthousiasme werd in 2022 definitief geplant tijdens het allereerste bezoek aan Voedselbos Ketelbroek in Groesbeek van Wouter van Eck, onderdeel van de basiscursus Voedselbossen. Wouter van Eck is pionier op dit gebied en heeft vanaf 2009 een kale snijmaisakker getransformeerd in een paradijselijk voedselbos. Als deelnemer van het door Stichting Landschapsbeheer Gelderland (SLG) geïnitieerde praktijknetwerk Berkelland, aanrader voor iedereen met hart en oog voor groen, werd Gerdie geattendeerd op een SLG-voorlichting inzake ‘Pilot Versterking Groenblauwe Dooradering Berkelland’. Dit resulteerde in een met SLG ontworpen landschapsplan en beplantingslijst voor het betreffende perceel. Op deze wijze ontstond een waardevolle toevoeging van landschapselementen aan het toekomstige voedselbos.

Collectieboomgaard
Aan de voorzijde van het perceel is een zogenaamde collectieboomgaard aangelegd, bestaande uit zeventien jonge hoogstam appel - en perenbomen van oude tot zeer oude rassen. Aanplant en doorkweek in speciaal daartoe aangelegde boomgaarden, zoals op Borghveste, is noodzakelijk voor het behoud van deze rassen. Een dergelijke collectieboomgaard wordt dan ook beschouwd als ‘levend cultureel erfgoed’. Tevens zijn er solitaire bomen aangeplant, zoals mispels, diverse tamme kastanjes, meerdere varianten walnoten, hazelnoten en een selectie kersenbomen. Deze alleenstaande bomen vormen de basis voor nog aan te planten plantgildes die uiteindelijk het voedselbos zullen gaan vormen.

Ontwerp
Thans wordt gewerkt aan het ontwerp van de nog te realiseren voedselbosgedeelten aan weerszijden van de collectieboomgaard. De bedoeling is dat aanplant daarvan eind 2025 zal plaatsvinden. Het voedselbos zal enige jaren nodig hebben om te groeien en in productie te komen. “Waarschijnlijk is er al een redelijke productie zodra we de pensioengerechtigde leeftijd bereikt hebben. We hopen dat we hier dan actief kunnen blijven om (h)eerlijke producten van de oogst van het voedselbos te kunnen vervaardigen”, aldus Benno.

Toekomst
Ook hoopt Benno in de toekomst belangstellende agrarische ondernemers te kunnen adviseren die een systeem van agroforestry willen implementeren in hun huidige bedrijfsvoering en/of die overwegen naast hun bestaande activiteiten een voedselbos aan te leggen. Voor het überhaupt kunnen uitvoeren van dit project Borghveste gaan credits naar de ouders van Gerdie, de voormalige eigenaren van het perceel. Zij spraken ooit hun wens uit dat dit perceel onder goed rentmeesterschap voor volgende generaties in stand gehouden zou worden. Dit in combinatie met de expertise van SLG en de subsidies van de gemeente Berkelland en provincie Gelderland heeft mede geleid tot deze ontwikkeling.

Verrijken
Ook in 2025 nodigt SLG boeren, burgers en buitenlui uit om hun erf of perceel te verrijken met inheemse beplanting zoals knotwilgen, elzenrijen, struweelhagen en hoogstambomen. Deze landschapselementen dragen bij aan de cultuurhistorische waarde én de natuurkwaliteit van het buitengebied. Of het een groot of klein perceel betreft, iedere inzet kan een verschil maken.

https://slgelderland.nl/projecten/200-000-bomen-en-struiken