Geweten en geheugen van de gemeenteraad

In memoriam Antje van Dijk (1942-2025)

Door Sander Grootendorst

ZUTPHEN – Met het overlijden van Antje van Dijk verliest Zutphen een tot op het laatst zeer betrokken inwoonster. Van Dijk, van 2010 tot 2022 gemeenteraadslid, ontving namens de gemeente de Meanderprijs nadat ze al eerder wegens haar ‘bewonderenswaardige’ werkzaamheden in de zorg tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau was uitgeroepen. De Zutphense Antje van Dijk Cultuurprijs is naar haar vernoemd.

De afscheidsbijeenkomst voor Antje van Dijk had zaterdag 30 augustus plaats in Het Koelhuis. Dezelfde locatie waar ze eind 2014 was uitgeroepen tot Zutphense politicus van het jaar. 72 was ze toen, dan word je niet meer verkozen als rijzende ster – wel als blijvende ster. Van Dijk had, door haar leeftijd, maar natuurlijk op de eerste plaats door haar inborst, een beetje de functie van het geweten van de gemeenteraad. En meer dan dat, blijkt uit de tekst bij de toekenning van de Meander: “Antje van Dijk was de verbindende factor, het archief en het geheugen van de gemeenteraad.”
De geboren Nijmeegse, sinds 1994 Zutphense, bleef de VVD trouw, ‘goed ondernemerschap’ stond, zoals het een liberaal betaamt, bij haar hoog in het vaandel, maar ze was, zoals ze het zelf uitdrukte “helemaal geen partijpolitiek mens, veel meer een bestuurder”. Veelzeggend: SP-raadslid Mart de Ridder, de jongste van het stel – iemand met een heel andere ideologie – sprak bij het afscheid van Van Dijk in 2022 nadrukkelijk zijn waardering uit. Hij gaf haar het boek De onmisbare cadeau.
Goed ondernemerschap was wat Van Dijk betrof in principe ook sociaal ondernemerschap. Ze was wars van de toenemende individualisering in de samenleving. Niet toevallig woonde ze de laatste jaren in het Ubuntuhuis, sociaal project voor ouderen, waar je je persoonlijke vrijheid behoudt, maar als vanzelf onderdeel bent van een gemeenschap. Van Dijk bleef volwaardig meedraaien met de gehele samenleving, getuige alleen al haar vele tips aan de krant.

Cultuurleven
Naast haar sociale betrokkenheid was er de culturele – die twee stonden voor haar nauw met elkaar in verband. Na beëindiging van haar politieke carrière werd haar naam als het ware opnieuw gevestigd met de introductie van de Antje-van-Dijk-cultuurprijs. “Die wordt ieder jaar uitgereikt aan een culturele instelling of persoon die heeft laten zien dat zij – met ondernemerschap, ondernemend en/of innovatief gedrag – het Zutphense cultuurleven verrijkt.” Ze nam in 2022 zelf als eerste de trofee in ontvangst: een beloning voor haar jarenlange inspanningen om politiek Zutphen écht te interesseren voor alle culturele kwaliteit die er in stad en dorp rondloopt: “Omstreeks 2000 kregen alleen een paar grote instellingen subsidie. Daarna zat een gat, en helemaal niks.” Dat gat is inmiddels aardig gevuld. Sowieso met de bijzondere winnaars van ‘haar’ prijs in de daarop volgende jaren: pianiste Mariette Hehakaya, theatermaakster Ireen Kriek en haar troupe en, afgelopen voorjaar, jongerengroep Collectief Alternatief.
Na afloop van die uitreiking ging ze in gesprek met de jongeren en méé in hun jeugdig enthousiasme. Nooit had ze de behoefte om zichzelf te bewijzen of aan haar imago te werken. Dat hoeft niet als je (van welke partij je ook bent) dingen doet vanuit je hart. Ze was gewoon zichzelf.
Haar eigenlijke beroep: ergotherapeut. In een reactie op haar overlijden plaatste de Beroepsvereniging voor Ergotherapeuten een bericht op internet. Van Dijk, erelid van die vereniging, krijgt alle lof voor haar “bewonderenswaardige staat van dienst”.

Loopbaan
Een verkort overzicht van haar pre-politieke loopbaan: Van Dijk volgde de opleiding arbeidstherapie in Amsterdam en belandde van daaruit in de Sint.-Maartenskliniek, psychiatrische inrichting Wolfheze, militair revalidatiecentrum Doorn en de Sociale Verzekeringsbank Amsterdam. In Delft kreeg ze een dragende rol bij het opzetten van de arbeidstherapieafdeling voor kinderen en volwassenen in een nieuw revalidatiecentrum. Ze werkte ook korte tijd in het buitenland.
Nadat ze in Amsterdam de verkorte opleiding ergotherapie had gedaan, was ze van 2002 tot 2012 in dienst bij psychiatrische instelling GGNet in Warnsveld.
Het jaartal klopt: Van Dijk ging pas op haar zeventigste met pensioen. Maar wat heet pensioen: ze zou daarna nog tot haar tachtigste actief zijn als gemeenteraadslid met in haar portefeuille ‘sociaal domein’ en onderwijs. Alle ingewikkelde maatregelen die voortvloeiden uit de door Den Haag opgelegde decentralisatie van jeugdzorg, participatie en wmo heeft ze helpen voorbereiden.

De ‘onmisbare’ Antje van Dijk zal in Zutphen en Warnsveld zeer worden gemist, helemaal in deze politiek zo troebele tijden. Het is aan die politiek én inwoners om verder te gaan in de geest van Van Dijk. Van welke partij je ook bent. In Van Dijks eigen woorden (bij haar afscheid van de raad): “Ook al liggen de verschillen duidelijk op tafel, ook al zijn de afstanden groot, probeer altijd met elkaar in gesprek te zijn.”

Antje van Dijk werd 83 jaar.