Bodemverontreiniging terrein Vitelco in Lichtenvoorde, hoe nu verder?

En wie gaat dat betalen?

Door Kyra Broshuis

Naar aanleiding van de uitkomst van het verkennend bodemonderzoek op en rond het terrein van de voormalige leerlooierij in Lichtenvoorde heeft de gemeente een actieplan opgesteld. Het doel is de grond te saneren en de locatie geschikt te maken voor wonen. De gemeente zal hiervoor nader onderzoek laten doen en op basis van die uitkomsten besluiten of grondwatersanering nodig is. 

Daarnaast wil de gemeente middels dossieronderzoek meer inzicht proberen te krijgen in het ontstaan van de PFAS-verontreiniging. De locatie aan de Aaltenseweg en H.A. Hulshofstraat in Lichtenvoorde is tot medio 2025 in gebruik geweest als industrieel terrein (leerbewerking). De gemeente heeft de locatie gekocht met het oog op herontwikkeling naar woningbouw. In februari 2025 is een historisch bodemonderzoek uitgevoerd. Na bedrijfsbeëindiging (zomer 2025) en het verkrijgen van het eigendom door de gemeente (31 oktober 2025) Oost Gelre is van november tot en met februari een verkennend bodemonderzoek uitgevoerd om de actuele situatie in beeld te brengen. “Het onderzoek bevestigt het beeld van een complexe bodemopgave, passend bij een locatie met een lang industrieel verleden. Tegelijkertijd geldt dat nog niet alle aspecten volledig in beeld zijn. Met name voor chroom in de tuin van appartementengebouw De Veldmaten, PFAS, grondwaterstromingsrichting en de situatie buiten het terrein is aanvullend onderzoek nodig”, legt wethouder Jos Hoenderboom uit. Op basis van de huidige onderzoeksresultaten en het ODA-advies is een saneringsaanpak noodzakelijk om de locatie geschikt te maken voor woningbouw. De gemeente meldt het voornemen tot gebruikswijziging en benodigde bodemsanering bij het bevoegd gezag. Voor de bodem is de gemeente het bevoegd gezag, voor grondwater is dat de Provincie Gelderland. 

De historie
In de koopovereenkomst zijn afspraken gemaakt over de risicoverdeling van bodemverontreinigingen. “Het risico voor bekende en onbekende verontreinigingen ligt in beginsel bij de gemeente. Verhaal op de verkoper is alleen mogelijk voor bij de gemeente bekende verontreinigingen waarvan kan worden aangetoond dat deze zijn ontstaan in de periode dat verkoper eigenaar was. Concreet betreft dit de periode maart 2014 tot december 2025”, zegt de wethouder. Uit het bodemonderzoek blijkt dat de historische verontreinigingen (metalen, minerale olie en PAK) grotendeels dateren van vóór deze periode. Deze verontreinigingen waren vooraf ook bij de gemeente bekend. Ten aanzien van de aangetroffen PFAS-verontreinigingen kan op basis van het huidige onderzoek nog niet worden vastgesteld wat de exacte bron van verontreiniging is, wanneer deze verontreinigingen exact zijn ontstaan en of deze aan een specifieke periode of veroorzaker kunnen worden toegerekend. Aanvullend onderzoek kan mogelijk leiden tot nadere inzichten, maar het is niet aannemelijk dat dit tot een duidelijke conclusie leidt. PFAS-houdende stoffen worden sinds 1930 toegepast, vaak zonder dat men zich bewust was van het gebruik van deze stoffen. Een sterke toename van gebruik van deze stoffen vond plaats in de jaren ’70-’80. Het is aannemelijk dat producten met PFAS al in de vorige eeuw, tot het moment van bedrijfsbeëindiging zijn toegepast in het bedrijfsproces van leerlooien en dus ook op deze locatie. Specifieke handelingen/calamiteiten die de verkoper heeft verricht in de periode 2014-2025 die een verklaring kunnen vormen voor de PFAS-verontreinigingen, zijn op dit moment niet bekend. De Omgevingsdienst Achterhoek (van de gemeente) heeft in deze periode toezicht gehouden en heeft daarmee redelijk tot goed zicht op wat zich in deze periode heeft afgespeeld.

Wat gaat dat kosten? 
In de notitie historisch bodemonderzoek is opgenomen dat de raming van de saneringskosten globaal tussen de 1 en 3 miljoen ligt en sterk afhankelijk is van de resultaten van het nadere onderzoek en de gekozen saneringsvariant. “In deze saneringskosten is geen rekening gehouden met kosten voor bronbemaling of zuivering van grondwater of bijvoorbeeld PFAS. Het aanvullend onderzoek naar de mogelijke verontreiniging buiten het terrein zal aanleiding geven om deze raming bij te stellen. Ook volgt hieruit meer input voor het bodemsaneringsplan. Dit blijft echter, op basis van de huidige informatie en kennis van de verontreiniging, een voorlopige raming. De op te stellen Gebiedsvisie Omgeving ‘de Driehoek’ heeft mogelijk ook invloed op deze raming. De afstemming tussen het bodemsaneringsplan en de gebiedsvisie zal zowel in ruimtelijke, milieutechnische alsook financiële zin zo optimaal mogelijk worden vormgegeven”, legt de wethouder uit.

De Japanse duizendknoop
Naast de bodemverontreiniging is Japanse duizendknoop aangetroffen op enkele locaties. Dat is een invasieve en sterk woekerende exoot. De afvoer van grond besmet met Japanse duizendknoop is aan regels gebonden. Afvoer mag uitsluitend plaatsvinden naar erkende verwerkers. De exacte omvang en daarmee het effect op de kosten is nog niet in beeld gebracht. “Er is contact met het Rijk  en provincie Gelderland over financiële hulp bij de bodemsanering. Daarnaast attendeerde de Provincie Gelderland er ons op dat de voormalig eigenaar zich in het verleden (2007) heeft gemeld voor de Bedrijvenregeling. Dit was een landelijke subsidieregeling voor industriële bedrijven om verontreinigde grond op hun eigen bedrijfsterrein op te ruimen. Deze subsidieregeling voor oude bodemverontreinigingen gaat over op de koper”, zegt Hoenderboom.

Wordt vervolgd.