Zorgboeren beloven oplossingen voor grote kwesties in de zorg

DOETINCHEM – Zorgboeren kunnen innovatieve oplossingen bieden voor sociale problemen, zoals vergrijzing, het personeelstekort in de zorg en de toenemende vraag om jeugdzorg. Die belofte doet de Federatie Landbouw en Zorg, belangenbehartiger van zorgboeren in heel Nederland, tijdens een netwerkbijeenkomst in Doetinchem op 13 mei. Is dit een poging om het verslechterde imago van zorgboeren te verbeteren, of zit er een kern van waarheid in?

Door Guus Helle

Falco Janssen, initiatiefnemer van Stichting Zorgboerderij Slangenburg, is samen met zijn collega’s gastheer van zorgboeren en beleidsmakers uit de hele regio. Op deze karakteristieke boerderij krijgen diverse activiteiten de ruimte, waaronder tuinbouw, houtbewerking en groenbeheer. Janssen zelf straalt passie en betrokkenheid uit voor zijn werk: “We hebben dit opgebouwd met en voor mensen die uit een onfortuinlijke positie komen”. De boerderij biedt arbeidsmatige dagbesteding aan een verscheidenheid van doelgroepen, zoals mensen met een licht verstandelijke beperking, psychische problemen of niet aangeboren hersenletsel. Janssen vindt het belangrijk op gelijk niveau te staan met de deelnemers die veelal meerdere keren per week op de boerderij komen werken: “Ik ben niet de ‘grote voorganger’, ik ben simpelweg initiatiefnemer. En iedereen is mijn collega”.

Publiciteit
Het enthousiaste verhaal van Janssen staat haaks op het negatieve beeld van de sector dat recent in de media werd geschetst. 9 mei bracht Omroep Gelderland schokkend nieuws naar buiten over zorgboerderij United Souls in Wekerom. Deze zorgboerderij, die ook fungeert als gezinshuis voor uithuisgeplaatste kinderen, is volgens de omroep jarenlang mogelijk het toneel geweest van slechte zorg en zelfs mishandeling.

Andere incidenten die zich hebben voorgedaan bij zorgboerderijen komen de beeldvorming ook niet ten goede. De aanwezige zorgboeren zijn zich hiervan bewust en zetten zich in om de beste kant van de sector te laten zien. Tamara van Ark, voorzitter van de Federatie van Landbouw en Zorg, benadrukt dat de bijna duizend aangesloten zorgboerderijen deskundige en professionele zorg bieden aan circa 35.000 deelnemers. De Federatie ziet hierop toe: “Als je [als gemeente] zakendoet met iemand die ons kwaliteitskader onderschrijft, die daarmee ook getoetst is op wat de gezondheidsinspectie belangrijk vindt, dan weet je wat je aan kwaliteit krijgt. En dat is vooral maatwerk. Je zult op zorgboerderijen veelal mensen zien die misschien op een andere plek net niet in het hokje passen”.

Uitdagingen
Van Ark, tevens oud-minister voor Medische Zorg, geeft tijdens de bijeenkomst context over het belang van zorgboerderijen voor de maatschappij. Ze spreekt over de grote uitdagingen die de Nederland, en daarmee ook de Achterhoek, kent in het sociaal domein: demografische veranderingen, zoals vergrijzing en toenemend personeelstekort in de zorg, maakt dat er meer druk komt te liggen op mantelzorgers. “De vergrijzing is een teken van onze grote welvaart, maar zorgt ook voor uitdagingen”, aldus Van Ark. Ze waarschuwt dat door het personeelstekort de toegankelijkheid van zorg en andere publieke voorzieningen onder druk komen te staan: “Als je daar niks op organiseert, dan kan de ongelijkheid in ons land verder toenemen. En dan kan het ook zo zijn dat maatschappelijke tegenstellingen zullen toenemen”.

Ze pleit voor een verandering van de manier waarop zorg wordt ingezet: “We zijn heel erg gewend geraakt aan het beantwoorden van een levensvraag met een zorgaanbod”. Maar, maakt ze duidelijk, dit is niet houdbaar in de toekomst: “De afgelopen twintig jaar hebben we geprobeerd om een situatie van overaanbod van zorgaanbieders te reguleren. We zullen nu in een situatie terechtkomen waar we heel veel mensen hebben met een zorgvraag, en moeten kijken hoe wij die vraag kunnen beantwoorden met het aanbod dat we hebben.”

Innovatief
Het belang van goed georganiseerde zorg heeft Van Ark hiermee duidelijk neergezet, maar hoe kunnen zorgboerderijen hierin het verschil maken? Max Arends, voorzitter van Verenigde Zorgboeren Oost-Gelderland en ook lid van de Federatie, stelt dat de sector unieke eigenschappen heeft die uitkomst kunnen bieden: “We zijn als zorgboeren allemaal ondernemers, die bijna altijd meewerken in de zorg van onze cliënten en ons netwerk er actief bij betrekken”. Kernwaarden van de sector zijn onder andere een groene omgeving, de mogelijkheid voor deelnemers om nuttig werk te verrichten en een gezonde leefstijl met veel beweging.

Arends geeft aan dat de unieke eigenschappen ook belangrijk zijn in de zorg aan dementerende ouderen: “Als deze mensen overdag bij een zorgboerderij dagbesteding kunnen krijgen, zijn ze buiten, met veel ruimte. Ze kunnen vaak geen rummikub meer spelen, maar nog wel fysiek actief zijn, bijvoorbeeld met een wandeling. Deze activering betekent veelal dat de achteruitgang langzamer gaat en ze langer thuis blijven wonen, waardoor een dure plek bij een verpleeghuis bespaard blijft”.

Ook helpt het de mantelzorgers, zegt Arends, die veelal 24 uur per dag druk zijn met hun dementerende partner: “De mensen komen vermoeid thuis, omdat ze de hele dag buiten zijn geweest, en slapen daardoor veel beter”.

Ook wat betreft tevredenheid van het zorgpersoneel scoort de sector hoog: “Ik heb nog nooit een recruiter hoeven inhuren om aan personeel te komen, een facebookbericht is voldoende”, zegt hij over het personeelstekort dat op veel plekken in de zorg schrijnend is. “We trekken mensen aan die gefrustreerd zijn of het niet meer zien zitten in de reguliere zorg”. Als deze zorgverleners uit frustratie werk gaan zoeken buiten de zorg, wordt het personeelstekort in de sector alleen maar groter, stelt de zorgboer.

En ook in de jeugdzorg biedt de sector mogelijkheden. Zo heeft een studie van Wageningen Universiteit aangetoond dat 80% van de jongeren met leerproblemen na een traject bij een zorgboerderij weer in staat is onderwijs te volgen.

Samenwerking
Toch zijn er ook uitdagingen voor de sector zelf, voornamelijk op het gebied van financiering. De zorg wordt steeds duurder en de overheid zoekt naar manieren om het budget rond te krijgen. Anja Prins, wethouder in Apeldoorn en lid van de commissie zorg, jeugd en onderwijs van de Vereniging van Nederlandse gemeenten, geeft tijdens de netwerkbijeenkomst aan hoe gemeenten erin staan: “We moeten het schaarse zorggeld verdelen onder een aantal grote zorgaanbieders”.

Ze geeft aan dat de gemeente Apeldoorn gaat inzetten op het sluiten van contracten met grote zorgaanbieders, waar veel zorgboerderijen, met hun kleinschaligheid, mogelijk niet voor in aanmerking komen. Daarnaast wordt kritisch gekeken naar de nabijheid van dagbesteding, gezien de hoge kosten van het vervoer van deelnemers die nog thuis wonen. Dit kan betekenen dat de vaak landelijk gelegen zorgboerderijen buiten de boot vallen.

De wethouder roept de zorgboeren op om zich te verenigen zodat gemeenten één aanspreekpunt hebben.

Max Arends geeft aan dat dit al gebeurt: “Zorgboeren die aangesloten zijn bij de Federatie zijn ook allemaal lid van een regionale samenwerking. Dit is bedoeld om kennis uit te wisselen en om onze belangen te behartigen”. Hij wijst op de wendbaarheid van kleine zorgaanbieders, zoals de zorgboerderijen: “Dit stelt ze in staat om snel te anticiperen op veranderde omstandigheden, zoals vaak nodig is met de veranderde regelgeving en eisen vanuit de overheid”.

Hij pleit voor eerdere aansluiting in overleg met gemeenten om samen te komen tot oplossingen voor de grote kwesties: “De gemeente heeft vaak het idee dat ze het alleen moet bedenken en dan krijgen wij pas inspraak wanneer iets al voor 95% vastligt”. Maar, benadrukt hij, de zorgsector heeft verandering en innovatie nodig, waar zorgboeren volgens hem goed in zijn: “We kunnen maatwerk bieden, zijn wendbaar en hebben veel mogelijkheden en professionaliteit en houden op die manier de zorg goed én betaalbaar”.

Open dag
Op 1 juni is het de landelijke dag voor de zorgboerderij. Ook zorgboerderijen in de Achterhoek openen die dag hun deuren voor bezoekers die een kijkje willen nemen in de sector. Zie www.zorgboeren.nl voor deelnemende zorgboerderijen in de buurt.