Pilot energiewinning uit Berkelwater start dit jaar

LOCHEM - Onder de kop ‘Waterkracht uit de Berkel’ maakte Coöperatie LochemEnergie Waterkracht onlangs in een persbericht bekend dat zij en de onderneming Kolkkracht samen een Europese subsidie hebben gekregen voor een pilot (proefproject) met energiewinning uit langzaam stromend Berkelwater. Coöperatievoorzitter Nico Groen en penningmeester Alfred te Pas leggen enthousiast uit wat het project inhoudt en wat het doel is.

Door Rudi Hofman

Met de ontwikkeling door Kolkkracht van de zogenoemde Kolkturbine is het mogelijk om duurzame energie op te wekken uit langzaam stromend water met een laag verval. Een proefopstelling met een volledig werkend schaalmodel (1:3) in Haastrecht heeft aangetoond dat deze techniek werkt zónder negatieve gevolgen voor de natuur zoals voor de visstand.

Deze positieve testresultaten in combinatie met de lokale betrokkenheid van coöperatie LochemEnergie Waterkracht hebben ertoe geleid dat voor de ‘Berkelpilot’ een EFRO-subsidie van 2 miljoen euro is toegekend. EFRO staat voor Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling. 

Nationale primeur
Volgens Nico Groen en Alfred te Pas van LochemEnergie Waterkracht is sprake van een nationale primeur. Niet eerder is er in langzaam stromend water een visvriendelijke turbine geplaatst voor de opwekking van energie. Het plan is om ergens in het tweede deel van 2026 een pre-productiemodel te plaatsen bij de stuw in Lochem en aansluitend bij de stuw in Eefde. “We willen in totaal een jaar gaan proefdraaien en evalueren”, zegt Groen. Pakt die evaluatie goed uit, dan moet er een Kolkturbine worden geproduceerd die ook op andere locaties met langzaam stromend water en een laag verval in Nederland en Europa toepasbaar is. In het gunstigste geval zou de definitieve turbine begin 2027 in Eefde geplaatst kunnen worden.

Grote reikwijdte
De toegekende subsidie van 2 miljoen euro klinkt als een enorm bedrag, maar het betreft een kostbaar proefproject met hoge ontwikkelings- en productiekosten en een project met een potentieel grote reikwijdte. Uitgangspunt van de coöperatie is de productie zoveel mogelijk door Lochemse bedrijven te laten uitvoeren.

Voordeel van de Kolktribune is, zo legt Te Pas uit, dat deze modulair is. “In Lochem zal het pre-productiemodel uit twee modules/turbines bestaan en in Eefde, waar meer watertoevoer is, uit vier. Het heeft een heel andere invloed op de omgeving dan een grote windmolen of een groot zonnepark. Ik denk dat de turbine niet boven het maaiveld uitkomt.” 

Mooie energiemix
Naar verwachting is de opgewekte ‘waterstroom’ in Lochem voldoende voor negentig huishoudens en in Eefde nog wat meer. Blijkt de proef succesvol, dan leidt dat in de gemeente volgens Groen tot een mooie mix van wind-, zonne- en waterenergie omdat water dag en nacht door stroomt.

De samenwerking met Kolkkracht is te danken aan LochemEnergie-lid Henk Stemerdink. Hij was betrokken bij de oprichting van de onderneming Kolkkracht. Stemerdink kwam in 2022 met een innovatief ontwerp voor de Kolkturbine. Kolkkracht heeft dit vervolgens doorontwikkeld. LochemEnergie Waterkracht bood zich aan als coöperatief partner en beide partijen stelden samen de Europese subsidieaanvraag op.

Positieve energie
Nico Groen vertelt dat alles in nauw overleg met de gemeente, de provincie en het waterschap gaat. In dit traject gaat veel tijd en energie zitten, maar alle betrokkenen staan hier positief in en rekenen op een succesvolle uitkomst.

“We gaan nu eerst samen met Kolkkracht een onderneming oprichten waarin we beide participeren. Die BV gaat de productie van de Kolkturbine ter hand nemen, met het waterschap praten over de voorwaarden waaronder de turbine geplaatst kan worden en met de netbeheerder over de aansluitingen. Dat zijn allemaal dingen die in het voorjaar gaan gebeuren”, legt Groen uit.

LochemEnergie Waterkracht gaat ook actief leden werven. Zij wil uiteindelijk eigenaar worden van de zes Kolkturbines in de Berkel. Een idee is dat leden van de coöperatie die dit willen meefinancieren certificaten krijgen die hen een bepaald rendement opleveren. Maar er kan ook nog een heel andere constructie uit de bus komen. De tijd zal dit leren.

In de kijker
Wat wel vaststaat is dat LochemEnergie Waterkracht zich met het project ‘Waterkracht uit de Berkel’ nadrukkelijk in de kijker heeft gespeeld en – net als alle andere betrokken partijen - een spannende en enerverende periode tegemoet gaat.