Elke buurtschap zijn eigen verhaal

WINTERSWIJK - Of je in het Woold woont, in Meddo of bijvoorbeeld in Ratum, maakt nogal wat uit. Elke buurtschap heeft zijn eigen identiteit en geschiedenis. En ook het landschap ziet er anders uit. Zelfs binnen de buurtschap zijn er verschillen. Als je bij Meddo het dorp in noordelijke richting verlaat, kom je terecht in een open landschap met lange, rechte wegen en percelen. Verlaat je het dorp via de Goorweg in het zuiden, dan tref je grillig gevormde percelen en de ene bocht na de andere. Deze verschillen zijn niet toevallig, maar hangen samen met de ontstaansgeschiedenis en de ontwikkeling van de landbouw door de eeuwen heen. Elke buurtschap heeft zo zijn eigen verhaal. 

Door Ronald van Harxen

Dat verhaal vertellen is het doel van de gebiedsbeschrijvingen op de Kennisbank van de gemeente Winterswijk. Kim Kool, Adviseur Landschap en Ecologie van de gemeente: “In 2023 is de gemeente begonnen met wat we de Verhalenfabriek genoemd hebben. Elke buurtschap komt aan bod. Het project heeft als doel om het verhaal van het erfgoed beter in ruimtelijke projecten verankerd te krijgen en initiatiefnemers te inspireren bij het opstellen van hun plannen. In deze gebiedsbiografieën wordt gekeken naar erfgoed in de breedste zin van het woord, zoals archeologie, aardkundige waarden en landschap.”

De gebiedsbeschrijvingen kennen een vaste opbouw. Kim: “Het begint met de geschiedenis van de betreffende buurtschap. Dan volgt een beschrijving van interessante aardkundige en archeologische objecten, groen erfgoed, erven en het landschap. Vervolgens wordt ingegaan op de waarde ervan en tenslotte gaan we in op kansen en aanbevelingen die we op erfgoedgebied voor de buurtschap zien.”

Interessant om te lezen zijn de verschillen tussen de buurtschappen. In de gebiedsbeschrijving Meddo bijvoorbeeld, lezen we dat Meddo “door een gering aantal scholtenboeren – een relatief wat opener en minder karakteristiek coulissenlandschap kent dan de andere buurtschappen. Tegelijk heeft Meddo ook enkele aspecten die andere buurtschappen niet of nauwelijks hebben, zoals het enige kerkdorp van de gemeente, maar ook relicten van eeuwenlange steenbakgeschiedenis, op de Giffel.”

Miste en Corle kenmerken zich door de aaneengesloten, oude bouwlanden (essen). Vooral de Brinkeres langs de Boven Slinge is daarvan een mooi voorbeeld. De geschiedenis daarvan gaat terug naar de vroeg of volle middeleeuwen. Voor de ontginning stond er op de droogste plekken eiken-beukenbos en op de natste een elzen-essenbos. Kleine restanten daarvan zijn nu nog te zien. Het Woold is één van de hoogte gebieden van Winterswijk (tussen de 30 en 50 meter boven NAP) maar is desondanks van oudsher nat. In de bodem bevindt zich op veel plekken ondiepe kleileem. Deze keileem laat weinig water door waardoor het regenwater in natte periodes niet snel wegzakt.”

Kim: “Daarnaast is er veel aandacht voor historische ruimtelijke objecten als boerenerven en landschapselementen. Heel boeiend bijvoorbeeld is het te lezen hoe het aantal boerenbedrijven in de loop der eeuwen uitbreide. Aanvankelijk alleen in de buurt van de beste bouwlanden, de essen, maar toen de bevolkingsdruk toenam werden ook kwalitatief minder geschikte gronden in gebruik genomen. Deze ontwikkeling is af te lezen aan de datum waarop een boerderijnaam voor het eerst wordt genoemd. Ook de scholtenboeren hebben een duidelijke stempel op het landschap gedrukt evenals de vele half-natuurlijke beken als de Boven Slinge en de Ratumsebeek. Al deze elementen hebben hun sporen nagelaten en daaraan danken we het karakteristieke Winterswijkse landschap.”

Kim: “Samen staan we voor de opgave om onze omgeving verder te ontwikkelen, met oog voor de toekomst én met waardering voor de geschiedenis die het gebied zijn eigen karakter geeft. Met de gebiedsbeschrijvingen brengen we een eerbetoon aan de generaties agrariërs en inwoners die samen het landschap hebben gevormd tot wat het vandaag is. De gebiedsbeschrijvingen zijn zo goed als klaar, alleen aan Huppel/Henxel wordt nog gewerkt. We hopen dat veel inwoners de site weten te vinden en zich laten inspireren door de schat aan verhalen, kennis en bijzondere plekken. Zo kunnen de beschrijvingen een bron van ideeën zijn voor nieuwe plannen, initiatieven en projecten. Het landschap om ons heen is nooit stil blijven staan; iedere generatie heeft er haar sporen in achtergelaten.”

De gebiedsbeschrijvingen zijn opgesteld door RAAP, Onderzoeks- en adviesbureau voor archeologie, cultuurhistorie en erfgoed. Lokale mensen verschaften informatie en lazen mee. Op de site is ook de (digitale) Cultuurhistorische Atlas Winterswijk te raadplegen met veel detailinformatie tegen een topografische achtergrond.

www.werkaanwinterswijk.nl/erfgoed/kennisbank