Coen Simon: ‘Lees Kant en laat de rest zitten’

Derde MRTNT-rede door filosoof Coen Simon

Wil je iets vertellen over je relatie tot Zutphen?
Zutphen is de bakermat van mijn hartstochten. Dat heeft vrees ik niets met de stad zelf te maken, maar met het simpele feit dat ik mijn puberteit en adolescentie tot op het bot heb kunnen vieren. Alles is hier begonnen. De filosofie, de liefde, en de overmoed.

Kun je al iets onthullen van wat je gaat zeggen?
De Zutphense filosoof J.F. Martinet (1729-1795) is een denker die vooral als pedagoog veel invloed heeft gehad. Wat mij intrigeert is het idee dat hij als denker in de canon van de filosofie eigenlijk geen rol speelt, met grote ideeën, maar dat hij dus haast ongezien, in de schaduw van de grote reuzen uit de geschiedenis van de filosofie als pedagoog, predikant en schrijver van de wereldwijde bestseller Kleine Katechismus der Natuur voor kinderen toch zijn stempel op de geschiedenis heeft gedrukt. Dat heeft me op het spoor gebracht van het bestaan van een soort onzichtbare historische kracht. Terwijl de grote denkers met hun grote ideeën vanzelf bovendrijven, wordt de invloed van onderwijs en opvoeding vaak aan het zicht onttrokken. En dat geldt niet alleen voor de positieve invloed op de geschiedenis. In een terugblik op de docenten die mij veertig jaar geleden mores wilden leren kom ik denk tot een schokkend inzicht. 

In welke filosofische traditie plaats jij jezelf? 
Ik heb veel geleerd van de twintigste-eeuwse fenomenologie van denkers als Heidegger, Sartre, Merleau-Ponty, en van de hermeneutiek van Hans-Georg Gadamer, maar als je gewoon enkel het werk van Immanuel Kant (de Duitse tijdgenoot van Martinet) zou lezen, kom je ook wel aan diezelfde wijsheid. Ze zeggen weleens dat de geschiedenis van de filosofie enkel bestaat uit voetnoten bij Plato. Ik denk dat we evengoed kunnen zeggen dat we na Kant alleen nog kanttekeningen in de marge kunnen plaatsen. Het zou me dan ook niet verbazen als Kant ook ter sprake komt tijdens mijn rede.

Klassieke auteurs en dito filosofen ingezet voor een soort zelfhulpboeken, wat vind je daarvan?
Omdat ik makkelijk leesbaar ben en veel boeken verkoop, wordt er nogal gauw de conclusie getrokken dat het vast om zelfhulp gaat. Maar het zelfhulpboek heeft me nooit geïnteresseerd. Niet om te lezen noch om te schrijven. Het is wel een heel grappig noodlot dat mijn rechtstreekse aanval op de zelfhulp Waarom we onszelf zoeken maar niet vinden (2008) toch als zelfhulp werd ontvangen.

Welke filosoof raad jij aan als interessant in deze onzekere tijden van oorlog en rechts-populisme? 
Zoals ik al zei: lees Kant en laat de rest zitten.

11 april 2025 17.15 uur, inloop 17. 00 uur.
Walburgiskerk, ’s Gravenhof, Zutphen
Kaarten € 12,50 (incl. drinks & bites) te bestellen via zutphenliterair.nl
Vanaf 16.00 valt met een kaartje de naburige Martinetkoepel op de Bourgonjetoren kort te bezichtigen. Hier schreef Martinet zijn Katechismus der Natuur.