‘Verwondering is het mooiste wat wij kunnen doen met ons vak’

GROENLO - “De Open monumentendagen op zaterdag 13 september en zondag 14 september staan dit jaar in het teken van architectuur. Het leek ons als bestuur van de Stadsboerderij leuk om de architectuur wat te verleggen naar het heden en dit extra tintje eraan te geven, en dan te richten op Groenlo alleen. Wij hebben een expositiezolder, toen dachten we ‘als wij als Stadboerderij nou eens een expositie organiseren over architectuur, en dan naoorlogs, dan hebben we daar mensen bij nodig die daar iets mee kunnen. Zodoende kwamen we terecht bij twee Grolse architecten, Herman van der Heijden en Erik Wamelink, en hebben we hen gevraagd of we daar iets mee kunnen. Ook Hermans zoon Bert sluit er bij aan. Daar wilden zij graag aan meewerken.” Aan het woord Hans Goorhuis, penningmeester Stadsboerderij Grolle, over de invulling van hun idee om de Open Monumentendag in Groenlo op zaterdag 13 september een eigen invulling te geven binnen het thema van de Open Monumentendag.

Door Henri Walterbos

Poll
Zaterdag 13 september zijn beide architecten, met ieder een geheel eigen stijl, de gehele dag aanwezig in de Stadsboerderij om aan de hand van eigen ontwerpen en foto’s te vertellen over hun werk dat op de expositiezolder geëxposeerd zal worden. Wat zijn bijvoorbeeld achterliggende gedachten van een betreffend ontwerp? “Samen met hen zijn we bezig de expositie vorm te geven. Daarnaast zetten wij een soort van poll op wat inhoudt dat wij de inwoners van Groenlo uit een twintigtal ontwerpen laten kiezen, met een blik op de toekomst, met de gedachte; ‘wat denken zij dat over 50 tot 100 jaar een gemeentelijk monument zal zijn?’ Het betreft hier nu al bestaande objecten, die getekend zijn na de oorlog, tot aan nu. Ik heb zelf al een rondje door Groenlo gemaakt, welke panden ik nou bijzonder vind, maar ik ben geen architect. Ik kijk waarschijnlijk heel anders,” lacht Goorhuis. “Deze objecten publiceren we volgende week op onze site en in de Groenlose Gids. Het publiek, de inwoners van Groenlo, mogen hier dan een keus uit bepalen. Zowel online als doormiddel van een strookje uit de krant in te vullen en in de brievenbus aan de Stadsboerderij te deponeren.”

“Ieder mens heeft een mening en het is mooi die dan te peilen,” vindt Herman. “We willen dat laagdrempelig maken zodat mensen geënthousiasmeerd worden en we hopelijk veel stemmen binnen krijgen,” vult Hans aan.

Bogaers-woningen
“Mijn vader, ikzelf en mijn zoon Bert hebben al drie generaties een architectenbureau in Groenlo,” begint Herman van der Heijden bevlogen over de historie van het familiebedrijf. “Mijn vader begon in 1952 als gemeentearchitect van Groenlo en heeft toen de eerste huurwoningen voor Groenlo ontworpen. Dat zijn hele specifieke ontwerpen, zoals ze staan aan de Lichtenvoordseweg, Vincent van Goghstraat, Frans Halsstraat. Hij heeft hier toen voordat hij ging ontwerpen een advertentie in de Geldersche Bode geplaatst met hierin de uitleg en opzet van zijn bedoeling; ‘huisvrouwen, ik wil graag een ontwerp maken voor een woning die is toegespitst op het gebruik van de huidige tijd, de wederopbouwperiode na de oorlog. Wat hebben jullie nodig om een licht- en luchtwoning te krijgen die betaalbaar is, en aanspreekt.’ Die woningen zijn toen op basis van die gesprekken, met heel veel vrouwen met name, ontworpen, want die moesten altijd thuis het huishouden doen. Het waren toen hele bijzondere woningen eind jaren 50, en nog steeds. Daarnaast heeft hij de zogenaamde Bogaers-woningen ontworpen. Die moest je toen ontwerpen voor 12.000 gulden. Ze zijn vernoemd naar toenmalig minister Pieter Bogaers, die wilde dat in de wederopbouwperiode een nieuwe flow kwam, dat mensen weer konden wonen op een manier die paste bij de nieuwe leefwijze. Mijn eerste eigen ontwerp in Groenlo was de Jozefschool aan de Wheme, in 1978, wat nu het Carillon is. Daarvoor had ik al in Amsterdam en Utrecht gewerkt, maar kwam toch weer terug naar Groenlo. In die tijd was ik al heel erg met duurzaamheid bezig. Ik vond het belachelijk dat wij voor scholen toen absoluut geen dubbel glas, thermopane, mochten inzetten. Dat was te duur en energie was helemaal geen item. Krankzinnig.”

De Frans Halsstraat. Ontwerpen van Jan van der Heijden, waarbij hij eind jaren 50 de wensen van huisvrouwen in verwerkte.

Van der Heijden ontwierp in Groenlo vele gebouwen, zoals De Mattelier, het nieuwe onderkomen van Scouting, Hotel Havezate op Marveld, Bommelwereld (’Eigenlijk is dat een van de eerste projecten van mijn zoon Bert, nadat hij bij diverse architecten in Brabant en stad Zwolle had gewerkt.’), de proefbrouwerij Brouwersnös. “Alles in de eigen tijdgeest.” Een typisch Herman van der Heijden object is er volgens hem zelf niet. “Wij kijken altijd naar de wensen van de opdrachtgever, op welke plek gaat het komen, en dan proberen wij altijd met een ontwerp te komen wat de mensen niet verwachten, maar wat hen verwondert, want verwondering is het mooiste wat wij kunnen doen met ons vak, dat je meer brengt dan de mensen zelf zouden willen. Op een andere manier naar hun wensen kijken.” 

De essentie
Ook Erik heeft vele bijzondere projecten op zijn naam staan en won vele architectuurprijzen, zoals onder meer voor een woonhuis in Groenlo in 2019, objecten in Halle (2003) en Lelystad (2004), het Centraal Kantoor van Marga Klompé Groenlo. Erik Wamelink heeft bovendien vele publicaties in nationale en internationale vakbladen op zijn naam staan.

“Ik vind het erg goed dat architectuur in de belangstelling komt. Meer dan alleen maar ‘wat kost dit huis?’ Dat heeft niets met architectuur te maken. Vertellen over wat architectuur inhoudelijk is, wat de essentie is, dat is niet gemakkelijk om aan mensen uit te leggen, maar wel leuk zo’n dag,” begint Erik, al even gepassioneerd als Herman.

Net zoals iedere architect zo heeft ook Erik zijn eigen stijl en werkwijze, wat ook hem weer onderscheidt van anderen. “Het ontwerp moet aansluiten op een bestaande situatie, moet een compacte bouwmassa zijn met zo weinig mogelijk gevels en je moet passieve zonne-energie toepassen. In de winter de zon de woning op laten warmen, in de zomer zonwerend door een groot dakoverstek. Ik ben ook geen voorstander van losse schuurtjes in de tuin. Bij het ontwerp moet je direct bergingen voldoende groot mee ontwerpen. Want er komen later altijd fietsjes, grote fietsen en andere dingen bij zodat je al snel ruimte te weinig hebt. Dan zie je heel vaak dat mensen er in de tuin een groot tuinhuis bij bouwen. Alleen al voor de opslag van de fietsen en dergelijke. Daar moet je in het begin al rekening mee houden. Ook moet je erfscheidingen, terrassen en hagen al mee ontwerpen. Daar moet je het vooraf uitgebreid over hebben. Ook een groot dakoverstek zodat de gevels droog blijven. Dat is duurzaam. En belangrijk is het om materialen te gebruiken die lang meegaan, zoals ook gebakken dakpannen. Denk ook aan het metselwerk van de gevels, gebruik geen plaatmateriaal. Wat ik ook belangrijk vind is hoe je het huis bouwt en plaatst ten opzichte van de zon. De één vindt het bijvoorbeeld lekker om ‘s morgens wakker te worden met de zon in zijn gezicht, een ander moet daar weer helemaal niets van hebben en ziet het liever anders. Dat is allemaal mogelijk, maar het is gewoon belangrijk dat je daar vooraf over praat met elkaar. Voordat ik echt aan de slag ga voor een opdracht neem ik ook heel vaak de mensen mee naar Hamburg of Berlijn bijvoorbeeld, om naar dingen te kijken. Ook om elkaar goed te leren kennen. Dan weet je precies wat mensen allemaal willen, wat hun wensen zijn.” 

Gratis entree
Als de mannen vertellen over hun werk, hun gedrevenheid, wat hen drijft, zijn de tafelgenoten een en al oor. Alleen daarom al is een bezoekje aan de Stadsboerderij op Open monumentendag de moeite waard. Deze dag is de Stadsboerderij gratis te bezoeken en geopend van 10.00 tot 16.30 uur. Wethouder Ellen Dusseldorp zal de expositie rond 11 uur openen, nadat zij eerst de Open Monumentendag Oost Gelre heeft geopend, in de Sint Werenfriduskerk in Zieuwent deze keer.

vdharchitecten.nl
erikwamelink.nl
stadsboerderijgrolle.nl