Historische gängeskes brengen verhalen van oud Aalten tot leven

AALTEN - In het hart van Aalten liggen ze verscholen tussen huizen en achter oude gevels: de karakteristieke ‘gängeskes’. Voor veel inwoners zijn het vertrouwde paadjes waar dagelijks gedachteloos doorheen wordt gelopen, maar achter deze smalle doorgangen schuilt een rijke geschiedenis. Tijdens de inmiddels populaire Gängeskestochten ontdekken bezoekers hoe deze historische paadjes eeuwenlang een belangrijke rol speelden in het dagelijks leven van het dorp.

Door Sven Dimmendaal

De wandelingen, die de afgelopen jaren steeds meer belangstelling trekken, nemen deelnemers mee langs verborgen plekken en vergeten verhalen uit oud Aalten. Gidsen vertellen onderweg niet alleen over het ontstaan van de gängeskes, maar ook over de mensen die er vroeger gebruik van maakten. Daarmee zijn de tochten uitgegroeid tot veel meer dan een eenvoudige wandeling: het zijn levende geschiedenislessen waarin herinneringen, tradities en dorpsverhalen samenkomen.

Smalle paadjes met een praktische oorsprong
Volgens gids Rietje de Boer ontstonden de gängeskes oorspronkelijk uit praktische noodzaak. In vroegere tijden lagen veel moestuinen aan de rand van het dorp en gebruikten inwoners de smalle doorgangen om daar snel naartoe te lopen. De paadjes verbonden woningen met akkers, schuurtjes en tuinen buiten de bebouwde kom.

“De gängeskes ontstonden vroeger als wandelroutes van woningen naar de moestuinen buiten het dorp,” vertelt De Boer. “Daarom zijn de paadjes precies breed genoeg voor twee kruiwagens naast elkaar, zodat bewoners elkaar onderweg konden passeren.” Die praktische functie is nog altijd zichtbaar in de breedte en ligging van de steegjes. Sommige lopen kaarsrecht tussen oude panden door, terwijl andere onverwacht afbuigen of uitkomen op kleine pleintjes en verborgen hofjes. Juist die kronkelige structuur geeft het centrum van Aalten een uniek karakter dat volgens kenners nauwelijks nog elders in de regio te vinden is.

Toch is een groot deel van het oorspronkelijke netwerk in de loop der jaren verdwenen. Door nieuwbouw en uitbreiding van woningen zijn veel historische doorgangen verloren gegaan. “In Aalten zijn er nog maar een paar van dit soort paden die nog authentiek zijn,” zegt De Boer.

Oude volksnamen officieel vastgelegd
Wat de gängeskes extra bijzonder maakt, is dat veel van de paadjes al generaties lang een eigen naam hadden. Hoewel die namen jarenlang nergens officieel geregistreerd stonden, werden ze door inwoners wel dagelijks gebruikt in verhalen en herinneringen.

Om die historische benamingen niet verloren te laten gaan, besloot initiatiefnemer Tonnie Stoltenborg onderzoek te doen naar de geschiedenis van de gangetjes. “Tonnie Stoltenborg ging langs oudere inwoners om juist die traditionele namen vast te leggen,” vertelt De Boer. “Uiteindelijk kregen alle gangetjes hun eigen straatnaambordje.” Dankzij dat initiatief kregen de historische paadjes niet alleen een herkenbare identiteit, maar bleef ook een stukje immaterieel erfgoed behouden.

Verhalen van inwoners geven de tocht kleur
De Gängeskestochten trekken jaarlijks veel bezoekers, maar opvallend genoeg bestaat een groot deel van de deelnemers uit inwoners van Aalten zelf. Juist zij blijken vaak nog onbekende verhalen of persoonlijke herinneringen aan de paadjes te hebben. Tijdens de wandelingen ontstaan daardoor regelmatig spontane gesprekken over het leven van vroeger. Oudere deelnemers vertellen bijvoorbeeld hoe ze als kind door de gangetjes speelden of via de paadjes boodschappen deden voor hun ouders. Soms komen ook verhalen naar boven over verdwenen winkeltjes, oude boerderijen of families die vroeger in het centrum woonden.

Die herinneringen maken iedere rondleiding anders. Gidsen verwerken nieuwe verhalen en anekdotes voortdurend in toekomstige wandelingen, waardoor de route zich blijft ontwikkelen. Volgens De Boer schuilt daarin juist de kracht van de tochten. “Iedere wandeling levert weer nieuwe verhalen op. Mensen herkennen plekken en beginnen spontaan te vertellen over vroeger. Daardoor blijft de geschiedenis leven.”

Van toeristische activiteit tot populair groepsuitje
Wat begon als een lokale erfgoedwandeling is inmiddels uitgegroeid tot een geliefde activiteit voor uiteenlopende groepen. Naast toeristen weten ook families, verenigingen en vriendengroepen de route steeds vaker te vinden. “Steeds vaker geef ik rondleidingen aan groepen die de route lopen als groepsuitje,” vertelt De Boer. “Het gebeurt steeds vaker dat grotere groepen of families voor het diner een activiteit gaan doen. Bij familiedagen is dit een leuke en toegankelijke activiteit om te doen.”

De combinatie van historie, ontspanning en herkenbare verhalen maakt de wandeling aantrekkelijk voor jong en oud. Bovendien is de route relatief compact: in ongeveer twee kilometer wandelen deelnemers door het historische hart van Aalten, terwijl ze onderweg kennismaken met verborgen plekken die veel inwoners normaal gesproken voorbijlopen.

Digitale presentatie voor minder mobiele bezoekers
Om de verhalen achter de gängeskes toegankelijk te houden voor iedereen, is inmiddels ook een alternatief ontwikkeld voor mensen die de wandeling niet kunnen lopen. Initiatiefnemer Tonnie Stoltenborg stelde een speciale digitale presentatie samen waarin de volledige route wordt getoond. Tijdens deze bijeenkomsten nemen gidsen bezoekers alsnog mee langs de historische locaties, ondersteund door oude foto’s, kaarten en beeldmateriaal. Dezelfde verhalen en achtergronden die tijdens de wandeltocht worden verteld, komen ook in de presentatie uitgebreid aan bod.

Nieuwe gidsen welkom
De organisatie achter de Gängeskestochten is voortdurend op zoek naar enthousiaste vrijwilligers die het verhaal van de historische paadjes willen doorvertellen. Wie interesse heeft om gids te worden en bezoekers mee te nemen langs de verborgen plekken van Aalten, kan contact opnemen met voorzitter Jos Wessels via het e-mailadres: jos.wessels.bredevoort@gmail.com.

Met de combinatie van wandelingen, persoonlijke verhalen en digitale presentaties krijgen de historische gängeskes van Aalten opnieuw betekenis. Wat ooit eenvoudige verbindingspaadjes waren tussen huizen en moestuinen, zijn uitgegroeid tot tastbare herinneringen aan het verleden van het dorp.