Organist Bert Matter (1937-2026): ‘Lesgeven deed ik het liefste’

ZUTPHEN – In de wereld van de klassieke muziek in het algemeen en die van het orgel in het bijzonder is Bert Matter een grote naam. En al helemaal in Zutphen, waar hij van 1969 tot 2002 de vaste orgelspeler was van de Walburgiskerk. Bovendien was hij dé animator achter de restauratie van het beroemde Baader/Timpe-orgel in deze kerk. Woensdag 26 augustus is Bert Matter overleden.

Door Sander Grootendorst

Matter arrangeerde, componeerde en was een zeer bedreven improvisator. Hij schreef het lesboek In goede harmonie. Bovenal was hij een aimabel mens en inspirerend docent. Dat heeft iedereen die hem heeft gekend ervaren, en komt sterk tot uiting in de reacties op zijn overlijden. “De manier van lesgeven was echt geweldig. Wát een stimulator! Op het moment zal ik dat niet altijd hebben ervaren, hij kon met niet misverstane woorden dingen duidelijk maken, maar later ervaar je zijn grote invloed in de zeer positieve zin”, noteert een voormalig student.
Als hoofdvakdocent aan de conservatoria van Arnhem en Den Haag leidde Matter enkele generaties orgelstudenten op. De ‘Bondscoach der Nederlandse Organisten’ werd hij genoemd. Interessant is dat hij zich bij zijn composities, veelal gebaseerd op psalmen en gezangen, vaak liet leiden door eigentijdse minimal music. Zo legde hij als het ware een verbinding tussen de 18e-eeuwse Johann Sebastian Bach en de 20-eeuwse Philip Glass. “Minimal music doet mensen van de bank vallen, zo mooi vinden ze het”, constateerde hij.

Sleutel
Zijn eigen grootste inspiratiebron was allicht het Henrick Bader-orgel in de Walburgiskerk. “Het heeft alles in zich”, zei hij in 1997. “Poëzie, gravität en brilliance. Ik heb altijd gezegd: als ik 65 word, houd ik ermee op. Maar ik wil wel een sleutel houden, want ik moet hier gewoon elke dag even een improvisatie over een psalm spelen, en een stukje Bach.” In 1997 werd hij vanwege zijn grote betekenis voor de Nederlandse orgelcultuur benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau (1997). In 2012 ontving hij de prestigieuze Sweelinckprijs (2012). Die is genoemd naar de Amsterdamse organist-componist Jan Pieterszoon Sweelinck, een van Matters verre voorgangers. Ook Matters composities verwierven tot ver buiten de landsgrenzen bekendheid. Hij gaf concerten in tal van Europese landen en de Verenigde Staten. Zijn muziek is op diverse albums vastgelegd.

Bert Matter werd in 1937 geboren als zoon van een predikant. Hij studeerde orgel in Rotterdam bij Piet van den Kerkhoff en improvisatie bij Cor Kee. Hij ging aan de slag als organist in Rotterdam-Charlois en Hoogeveen. In Zutphen volgde hij de legendarische blinde organist Cor Bute op. Hij zou er tot aan zijn pensioen organist blijven. En tot aan zijn dood blijven wonen. Zijn echtgenote Marianne overleed in 2019. Hun dochter Maritgen Matter is schrijfster; dochter Jurianne Matter ontwerpster.

Jongeren
“Veel jongeren hebben geen binding meer met het religieuze element in de muziek, terwijl de composities die wij spelen in een eeuwenoude christelijke cultuur zijn geworteld. Je moet je daarom de achterliggende gedachten van dat erfgoed proberen eigen te maken.” Dat beschouwde Matter als zijn opdracht. Die hij altijd met veel plezier en inzet heeft vervuld. “Lesgeven heb ik het liefste gedaan”, zei hij. Wat me daarin trekt, is het omgaan met mensen én hen de schoonheid van muziek en van een instrument laten proeven. Hen prikkelen door ze een worst voor te houden en te kijken hoever ze meegaan.”

Bert Matter is 89 jaar geworden.