Rechtbank verklaart grenscontroles onrechtmatig

KOBLENZ – De bestuursrechtbank van Koblenz heeft de grenscontroles aan de Luxemburgs-Duitse grens onrechtmatig verklaard. Dominik Brodowski, hoogleraar rechten in Saarbrücken, had bij de rechtbank een klacht ingediend. Het Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken is van plan tegen de uitspraak in beroep te gaan. Hierover bericht de Duitse omroep ARD. Tegen de controles bestaan ook aan de Nederlandse kant van de grens bezwaar, onder meer vanwege het grote oponthoud dat ze tot gevolg hebben: dat betekent economische schade.

Door Sander Grootendorst

Op 11 juni 2025 zat Brodowski in een openbare bus van Luxemburg terug naar Saarbrücken. Hij had een conferentie in Luxemburg bijgewoond over het thema ‘Veertig jaar Schengenakkoord’. Dat is de overeenkomst waarin Europese land vrij binnenverkeer hebben geregeld.
Bij de grensovergang Perl-Schengen gaf de federale politie de buschauffeur opdracht om te stoppen bij de rustplaats Moseltal. De reden: grenscontrole. Net als alle passagiers moest Brodowski zich kort legitimeren bij een agent van de federale politie.
Enkele dagen na thuiskomst in Saarbrücken diende hij een klacht in bij de bevoegde bestuursrechtbank in Koblenz. In september 2025 had de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken, Nancy Faeser (SPD), uitgebreide grenscontroles aan de Duitse binnengrenzen geregeld. Die werden door de huidige minister van Binnenlandse Zaken, Alexander Dobrindt (CSU), meerdere malen verlengd, meest recentelijk van medio maart 2026 tot september 2026.
De belangrijkste juridische basis voor grenscontroles is de Schengen-grenscontrolecode, die in 1985 werd aangenomen en voor het laatst werd herzien in 2024. De basisregel luidt: Er zijn geen grenscontroles aan de binnengrenzen van EU-lidstaten en sommige andere landen. De grenscontrolecode staat echter ook uitzonderingen toe. In uitzonderlijke omstandigheden, wanneer de openbare orde of de interne veiligheid in een lidstaat ernstig wordt bedreigd, kunnen grenscontroles tijdelijk opnieuw worden ingevoerd of verlengd. De betreffende staat moet een deugdelijke rechtvaardiging voor een dergelijke uitzondering geven en de Europese Commissie en de EU-lidstaten informeren.

Capaciteit
De bestuursrechtbank van Koblenz heeft de rechtszaak van de hoogleraar in de rechten gegrond verklaard en geoordeeld dat de destijds geldende grenscontroles de Schengenregels schonden en daarom onrechtmatig waren.

Volgens Tim Wiemers, woordvoerder van de bestuursrechtbank van Koblenz, had de federale overheid haar beoordeling van deze kwestie echter niet gebaseerd op een “deugdelijke feitelijke basis”: “De rechtbank legde uit dat de gedaagde, de Bondsrepubliek Duitsland, onvoldoende had aangetoond dat er in deze periode een toename van migratiestromen zou plaatsvinden.” In haar argumentatie ging de federale overheid niet in op het verband tussen migratiestromen en de bestaande capaciteit van de autoriteiten. Daardoor kon de rechtbank niet beoordelen of de autoriteiten daadwerkelijk onder aanzienlijke druk zouden komen te staan.
De beoordeling van de federale overheid was gebrekkig.

Signaal
Eiser Dominik Brodowski is tevreden met de uitspraak van de bestuursrechtbank. Naast zijn eigen persoonlijke ervaring vond hij het belangrijk dat de bestuursrechtbank de kwestie van grenscontroles op een fundamentele manier aanpakte. “Ik ben tevreden omdat de rechtbank een sterk signaal heeft afgegeven ter ondersteuning van de Schengen-grenscontrolecode en de wetgeving in Europa. Het heeft aangetoond dat we in principe in een Europa met open interne grenzen moeten leven en dat uitzonderingen hierop slechts binnen strikte grenzen zijn toegestaan.”

Een verduidelijking door het Europees Hof van Justitie is nog in afwachting. De uitspraak is in eerste instantie alleen van toepassing op de grens tussen Duitsland en Luxemburg. De bestuursrechtbank van Koblenz is alleen bevoegd over deze grens. Formeel heeft de rechtbank alleen uitspraak gedaan in de specifieke zaak van eiser Brodowski. Grenscontroles aan deze en andere grenzen zijn niet automatisch verboden door de uitspraak; ze hoeven niet onmiddellijk te worden stopgezet.

“De uitspraak impliceert niet dat interne grenscontroles ontoelaatbaar zijn”, aldus een woordvoerder van het federale ministerie van Binnenlandse Zaken tegenover SWR. “Daarom zullen de interne grenscontroles worden voortgezet.” Hij kondigde tevens aan in beroep te gaan bij het Oberlandesgericht. De rechtbank in Koblenz heeft de rechtvaardiging van de federale regering voor de grenscontroles grondig onderzocht en op basis van de Schengenregels duidelijke twijfels geuit. Deze twijfels zijn terecht, aldus rechtenprofessor Constantin Hruschka, migratiedeskundige aan de Protestantse Hogeschool Freiburg: “Ik vind de uitspraak overtuigend en juridisch correct”, aldus Hruschka. Hij hoopt dat de rechtbank in Rijnland-Palts de zaak zal voorleggen aan het Europees Hof van Justitie (EHJ). Aangezien het Europees recht op het spel staat, kan alleen het EHJ de juridische situatie definitief verduidelijken. De rechtbank in Koblenz heeft dit expliciet gesuggereerd in haar uitspraak.