Duitse taal kent geen ‘mantelzorg’, Duitse maatschappij wel

Waar je vroeger het woordenboek raadpleegde, of je leraar Duits, kun je de vraag nu voorleggen aan een kunstmatig intelligente computer. Met het gevaar dat het antwoord niet klopt: het zit erin dat AI de gevoeligheden van de taal nooit helemaal onder de knie zal krijgen. En ‘nooit helemaal’ is, juist omdat gevoeligheden qualitate qua subtiel en veranderlijk zijn, per mens, per samenzijn variabel, in dit geval hetzelfde als ‘helemaal niet’. Maar bij eenduidige kwesties zou je er volgens de deskundigen – als dat maar geen influencers zijn van Big Tech zelf – enigszins op moeten kunnen vertrouwen. 

Oké, daar gaan we: “Wat is de Duitse vertaling van het woord mantelzorg?”
Het antwoord volgt ogenblikkelijk: “Het specifieke woord ‘mantelzorg’ bestaat niet in het Duits”. Dat is stellig! Strikt genomen is de constatering een taalkundige dooddoener, want, inderdaad, het woord ‘mantelzorg’ bestaat niet in het Duits, het is een Nederlands woord. Bedoeld wordt dat je het niet letterlijk kunt vertalen als bijvoorbeeld ‘Mantelpflege’ of iets dergelijks. Dat klopt, de allerbeste bronnen – Duitse moedertaalsprekers, in dit geval in Stadtlohn aan de Berkel – bevestigden dat ook al toen het laatst toevallig ter sprake kwam.

AI is geprogrammeerd met de neiging om mee te denken, want het geeft ook al antwoord op mijn nog niet gestelde vervolgvraag: hoe zou je het woord dan wél vertalen? “De meest accurate omschrijvingen zijn häusliche Pflege (door Angehörigen, familieleden), ehrenamtliche Pflege (vrijwillige zorg) of de officiële term informelle Pflege.” 

Verschuiving
Die laatste term kom je inderdaad in diverse rapporten uit en over de Duitse zorgsector tegen. En meteen zie je overeenkomsten met Nederland: de behoefte aan informelle Pflege (door familieleden), aan mantelzorg, is de laatste jaren sterk gestegen, niet in de laatste plaats omdat ‘hervormingen in de verpleegzorg’ daar ook op hebben aangestuurd.  “Zo is er een verschuiving van de vraag om klinische zorg naar de vraag om ambulante zorg en dagopvang waarneembaar.” 

Sinds 2017 is het percentage mensen in Duitsland dat zorg nodig heeft en ambulant of thuis wordt verzorgd gestegen van 76% naar 86%.” Staat in een rapport dat cijfers geeft tot en met 2023.

“Met de hervormingen is de reikwijdte van de ambulante zorg aanzienlijk uitgebreid. Waar die voorheen vooral betrekking had op hulp bij persoonlijke hygiëne, eten, mobiliteit en huishoudelijke taken, hebben mensen die thuiszorg nodig hebben nu aanzienlijk bredere rechten. “Het recht omvat verpleegkundige zorgmaatregelen op de gebieden mobiliteit, cognitieve en communicatieve vaardigheden, gedrags- en psychologische problemen, zelfzorg, omgaan met en zelfstandig beheren van ziekte- of therapiegerelateerde behoeften.”

Liefdevol
Oftewel: de groei van de mantelzorg brengt met zich mee dat de reguliere zorg vaker op pad moet om professioneel bij te springen. Als familielid – of buur, vriend, kennis; velen kunnen mantelzorger zijn – je hebt weliswaar die liefdevolle mantel aan, en draagt verantwoordelijkheidsgevoel, maar die vormt tevens een last op je schouders en als die te zwaar wordt, missen de ‘hervormingen’ (zoals: zo lang mogelijk thuis blijven wonen – het devies geldt aan beide zijden van de landsgrens) hun uitwerking. Zo is het zaak er vanuit professionele hoek op te blijven letten dat de informele verzorgenden niet voor opdrachten komen te staan die zij niet aan kunnen. En, in het verlengde daarvan: dat zij hun mantel met enige regelmaat even af kunnen leggen. Zowel in Nederland als Duitsland is er in elk geval één dag per jaar nationaal aandacht voor de mooie én de problematische kanten van mantelzorg. Hier hebben we op 10 september de landelijke Dag van de Mantelzorg, daar zijn ze op 8 september toe aan de Tag der pflegenden Angehörigen.

Kathrin Sonnenholzner, voorzitter van Arbeiterwohlfart, een van de organiserende instanties: “Familieleden die mantelzorg verlenen, vormen de ruggengraat van de thuiszorg. Daarom is het op deze dag belangrijk om hen niet alleen te bedanken, maar vooral om betere ondersteuning te eisen.” Er moet nog heel wat gebeuren om de hervormingen te laten slagen, stelt zij.

De pflegende Angehörige zitten in hetzelfde schuitje als de mantelzorgers.

Sander Grootendorst