Sint Martinuskerk in Etten sleept Monumentenprijs 2026 in de wacht

ETTEN - De Stichting Erfgoed Martinuskerk Etten heeft de Monumentenprijs 2026 in de gemeente Oude IJsselstreek gewonnen. De prijs is toegekend vanwege de uitvoerige renovatie van de rijksmonumentale voormalige rooms-katholieke kerk Sint Martinus in Etten. Ieder jaar met Monumentendag reikt het Monumentenplatform van de drie oudheidkundige verenigingen in de gemeente Oude IJsselstreek de monumentenprijs uit aan een instantie of persoon/personen die zich bijzonder heeft ingezet voor behoud en restauratie van een monumentwaardig historisch pand in de gemeente. 

De rooms-katholieke Sint Martinuskerk in Etten heeft een eerbiedwaardige geschiedenis. Tijdens de reformatie was de middeleeuwse Maartenskerk in Etten in protestantse handen overgegaan. Etten bleef voor het grootste deel een katholiek dorp, maar het duurde tot begin 19de eeuw voor er na een schuurkerk weer een eigen kerk kwam. De oude kerk bleef protestants maar aan de Dorpsstraat werd een zgn. Waterstaatskerk gebouwd., die in 1923 werd vervangen door de huidige kerk. De parochie van Sint Martinus was gegroeid en er was sowieso behoefte aan een grotere kerk. Bouwmeester was Jos. Cuypers. In deze kerk heeft menig Ettenaar de belangrijkste momenten van zijn/haar leven meegemaakt.

Het onderhoud van zo’n groot gebouw is al een zorg op zich maar regelmatig werden er zaken uitgebreid of aangepast aan de tijd. Toch ging het kerkbezoek de laatste decennia achteruit en bleken de kosten bijna niet meer op te brengen. Gelukkig was de kerk in 2001 Rijksmonument geworden. Samenvoeging van verschillende parochies was niet tegen te houden en er gingen zelfs verhalen dat de kerk aan de eredienst onttrokken zou worden. Maar Etten zou Etten niet zijn als er toch niet tussen ca 2015 en 2020 een grote restauratie werd uitgevoerd waarvoor zelfs een restauratiefonds was opgericht. De onttrekking aan de eredienst kon echter er niet door gestopt worden en in 2024 was die een feit.

Niet afwachten
In de jaren daarvoor was er in Etten geregeld discussie. Voor feesten en het verenigingsleven had men veel gebruik gemaakt van cafés en zalen in het dorp, maar het laatste café met zaal, dat van Köster, kreeg geen opvolging, wat de Ettenaren ook probeerden. Daarmee zou eigenlijk ook een sociaal-culturele ontmoetingsplek uit het dorp verdwijnen. Maar Etten wachtte niet af. Ondernemende mensen richtten al in 2022 een stichting op die de kerk zou overnemen: de Stichting Erfgoed Martinuskerk Etten. Een paar jaar later werd de stichting formeel eigenaar, niet alleen van het gebouw maar ook van de totale inrichting en alles wat erbij hoorde. Ze wilden van de kerk het sociaal-cultureel centrum maken, zodat het dorp erop vooruit zou gaan en zeker niet achteruit.
Dat was gemakkelijker gezegd dan gedaan. Toch is het met heel veel overleg, met veel inzet, met nog meer handen-uit-de-mouwen met de goede mensen op de goede plek, allemaal wondermooi gelukt. De aannemer was Van Dulmen uit Etten, en de kunstschatten die soms een andere plek hebben gekregen zijn er nog allemaal. De indeling is natuurlijk behoorlijk veranderd, bijv. met toevoeging van licht, maar het is allemaal bijzonder goed gedaan. Bovendien blijft het zelfs een kerkgebouw; ook kerkdiensten zijn er mogelijk. Aan de buitenkant is eigenlijk niets veranderd.

Uitreiking
De feestelijke uitreiking van de Monumentenprijs zal plaatsvinden op Monumentendag, zaterdag 12 september om 16.30 uur. De prijs bestaat uit een fraaie oorkonde met pentekening en een historische en bouwkundige beschrijving van het pand.
Het bestuur van de stichting en de vele vrijwilligers verdienen deze prijs vanwege het behoud van het historische pand, vooral ook met de bijzonderheden in het interieur, en omdat ze daarmee het dorp ook nog een nieuw sociaal-cultureel centrum hebben gegeven.