Verdwenen schilderij Leo Smits onthuld in Zorgcentrum Pelgrim

Gaanderen – Vrijdagmiddag keerde een bijzonder stuk Gaanderens geschiedenis terug naar publiek terrein. ’t Schaap met de 5 poten, een befaamd schilderij van plaatselijk icoon Leo Smits kreeg een nieuwe plek in de centrale hal van Woonzorgcentrum Pelgrim. Jarenlang was het te bewonderen in De Ganderije. Na het overlijden van Leo raakte tijdens de renovatie van het winkelcentrum het werk uit beeld. De onthulling werd verricht door Anton en Harry Smits, beiden broers van de kunstenaar.

Door Reinier Kroesen

Leo Smits overleed in mei 2019 op 93-jarige leeftijd. Een kleurrijke, positieve, creatieve man met vele hobby’s, interesses en talenten. Als hij in de buurt was er altijd ‘reuring’. Huisschilder van beroep, maar in zijn vrije tijd immer opvallend kunstzinnig bezig. Zo was hij zestig jaar lid van Symfonisch Blaasorkest Gaanderen. Niet dat hij een instrument bespeelde, nee, Leo was wel zeer actief en ondersteunend. Voor SBOG beschilderde hij in de tachtiger jaren een immens groot doek. Dat vormde lang het decor achter het orkest, tijdens concerten in De Pol. Leo was taalkundig bekwaam en vaardig met de pen. Hij beschreef op scherpe en humoristische wijze het wel en wee van de club in verenigingsblad Nootsignalen, altijd met een kwinkslag.

LP
Dat hij goed kon praten kwam mooi uit bij zijn optredens tijdens de carnavalsdagen als buutreedner. Hij verleende daarnaast medewerking aan een lp die werd uitgebracht in de serie Achterhoeks Plat. Onder het pseudoniem De Kwastjoris is van hem het verhaal van Leo de Eenkennige op plaat vastgelegd. Leo werd geboren in de Hoofdstraat en bleef daar altijd wonen. Langjarig dreef hij er een winkel in schildersbenodigdheden. Daarnaast deed hij onderhoudswerk op locatie, samen met een aantal ‘knechten’ die hij in dienst had. De laatste vijftien jaar van zijn leven woonde hij in een appartement boven De Ganderije.

Onthulling
De onthulling van het schilderij van één bij twee meter werd verricht door de 99-jarige Harry Smits, samen met zijn 91-jarige broer Anton. Door een doek te laten vallen werd een in verf vereeuwigd nostalgisch dorpsbeeld van Gaanderen zichtbaar. Met centraal de dorpskerk en in een weiland een schaap vijf poten. Een verwijzing naar een oud gezegde, doelend op iemand met zoveel talenten, die normaal gesproken nooit in één persoon verenigd kunnen zijn.

Voorafgaand de schilderijpresentatie hield Anton, die de nalatenschap van Leo beheert een inleiding. Hij benoemde zijn broer, al is dat bijna niet mogelijk, toch als iemand met wel vijf soorten scheppende handen, vrij naar dat genoemde schaap dus. “Leo was begenadigd met vele talenten, gezien zijn enorme oeuvre aan schilderijen, tekeningen, limericks en schrijfwerk. Wie kent niet zijn boek Dorp aan de Beek en de gedichtenbundels? Hij hield ‘predikbeurten door heel Nederland. Bij bedrijven, verenigingen, instellingen. Zo werd hij uitgenodigd bij de scheidsrechtersvereniging van de KNVB maar ook bijvoorbeeld een bijeenkomst van veeartsen. Dat deed hij ook in Duitsland en Frankrijk. Niet dat hij de taal sprak, zijn verhalen schreef hij gewoon fonetisch op.” Anton, ook gezegend met zijn broers opgewekte karakter, belezenheid en humor kwam met een bijzonder vergelijk. “Leo was eigenlijk wereldberoemd. Ik denk wel eens: als in Moskou de naam Leo zou vallen denken ze eerder aan Leo uit Gaanderen dan aan Tolstoj.”

Als in Moskou de naam Leo zou vallen, denken ze eerder aan Leo uit Gaanderen dan aan Tolstoj

Nieuwe expositieplek
Gepensioneerd kunstdocent Jan Verheijen verhaalde over dat verdwijnen, maar vervolgens ook weer opduiken van ’t Schaap met de 5 poten. “In De Ganderije hing het in een vluchtroute, opeens mocht daar niets meer in de weg staan van het Nederlands Instituut voor Veiligheid. Leo was inmiddels overleden. Oudheidkundige Vereniging Gander haalde de kunstwerken weg en sloeg ze op in de pastorie.” Eddie Sessink (neef van Leo) heeft de werken teruggevraagd en zich ingespannen om een nieuw expositiepunt te vinden. In maart werd contact gelegd met Woonzorgcentrum Pelgrim. De vooral jongere medewerkers bleken aanvankelijk niet bekend met het legendarische dorpsfiguur en zijn nalatenschap. Uiteindelijk lukte het Eddie hen te overtuigen. Met als resultaat een gepaste plek in de gemeenschap, waar de naam Leo Smits blijvend herinnerd kan worden.