Vragenderveen klaar voor de komende vijftig jaar door aangelegde damwanden

VRAGENDER - Bij Vragender ligt een van de meest unieke stukken hoogveengebied van Nederland. Het unieke is dat hier het hoogveen nog steeds groeit en spreken we van een levend hoogveen. Het valt onder de beschermde natuurgebieden van Natura 2000: het Korenburgerveen, waarvan het Vragenderveen een onderdeel is. Dit gebied is circa 500 hectare en bevat hoogveen dat vanwege het bewust ingrijpen van de mens in de natuur bewaard is gebleven. Onlangs werden er nieuwe kunststof damwanden geplaatst. 

Door Barbara Pavinati

In Nederland is nog geen 100 hectare hoogveen meer over. Doordat het water in het veen een lage zuurtegraad heeft, is zij de habitat van zeer bijzondere flora en fauna zoals onder andere hoogveenglanslibel, kraanvogels, roodborsttapuit en klapekster. Daarnaast zijn er vele hoogveen gerelateerde soorten veenmossen, veenpluis, lavendelheide en zonnedauw. Een gedeelte van het veen valt onder beheer van Stichting Marke Vragender Veen (SMVV) en een gedeelte valt onder Natuurmonumenten (NM). In samenwerking met Provincie Gelderland zijn de benodigde herstelmaatregelen afgestemd. Laurens Garstenveld (SMVV) en Andre Westendorp (NM) leggen in dit artikel uit waarom het belangrijk is dat dit natuurgebied behouden blijft en waarom er voor het plaatsen van dammen gekozen is. “Liever doen we dit soort kunstmatig ingrijpen in de natuur niet, maar het is de beste oplossing voor de lange termijn voor het behoud van het hoogveen.”

Dammen aan de w Rand van het komveen
Door de droogte van de afgelopen decennia is het nodig om te zorgen dat het regenwater in het veen niet wegloopt of verdampt. Hoogveen heeft een stabiele waterstand nodig en wordt uitsluitend gevoed door regenwater. Daarom zijn er in 2000-2002 houten damwanden aangelegd. Deze damwanden zijn noodzakelijk om het waterpeil van het hoogveen intact te houden. Doordat het Korenburgerveen van nature in een kom gevormd is kunnen damwanden aan de rand ervan ervoor zorgen dat het water niet wegloopt. Die damwanden reiken tot de keileembodem en zijn allemaal even breed, maar niet even lang. De lengte varieert van 1,5 meter tot 3,5 meter. Per keer wordt door metingen bepaald hoe diep het veen is en welke lengte de dam moet hebben. De kunststof damwanden worden achter de houten damwanden geplaatst en zoveel mogelijk afgedekt met grond. Dit zodat ze geen barrière vormen voor o.a. amfibieën en tevens aan het zicht onttrokken worden. Via stuwen kan het waterpeil geregeld worden.

Hout wordt gerecycled kunststof
“De houten damwanden zouden naar verwachting 30 jaar meegaan, maar vertoonden steeds meer lekkages op plekken waar deze door houtrot waren aangetast. Hierdoor kon men geen stabiel waterpeil meer hanteren,” legt André uit, “Omdat ze hun dienst hebben bewezen voor het behoud van het veen is ervoor gekozen om eerder dan verwacht nieuwe damwanden te plaatsen. Dit keer van gerecyclede kunststof. De levensduur hiervan wordt geschat op minimaal veertig tot vijftig jaar. De aannemers Baks uit Borculo en Van Aalsburg uit Hellouw hebben de damwanden aangebracht. Bij een pilot een jaar geleden op twee locaties werd het materiaal en de werkwijze getest. Hierop zijn plannen uitgewerkt voor het gebied dat dit jaar ingedamd moest worden. Voor een deel van het damwandtracé werd een weg met drijvende rijplaten aangelegd waarover mechanisatie en materiaal aangevoerd kon worden. Daarnaast werden speciale graafmachnies die op het hoogveen kunnen blijven drijven gebruikt voor de uitvoering van de werkzaamheden.”

Klaar voor de komende vijftig jaar
In augustus is gestart met de aanleg van ruim twee kilometer damwand. De planning was om de klus in december af te hebben. “We hebben geluk gehad met de omstandigheden,” vertelt Laurens, “Door de perfecte omstandigheden zat alles mee en hebben we ons doel halverwege oktober al gehaald.“ André vult aan: “Voor het aanbrengen van de damwanden in zo’n slecht toegankelijk gebied moet vooraf veel geregeld worden. Zo zijn onder andere drijvende rijplaten in het veen gelegd voor aanvoer van materiaal en machines. Op dit moment zijn de sporen van de rijplaten en machines nog zichtbaar en dit heeft ook enige impact gehad op het natuurgebied. Maar voor het behoud van het hoogveen zijn helaas dergelijke maatregelen noodzakelijk en is het kiezen tussen twee kwaden. Inmiddels zijn alle rijplaten weggehaald en kan het gebied zich weer herstellen. Volgend jaar worden de resterende houten damwanden vervangen in het Meddose gedeelte en in een randgebied. Ook is het plan om dan berkenopslag in de veenkern te verwijderen. Vanwege de extreem droge jaren hebben berken kans gezien om zich in de veenkern te vestigen en zorgen voor extra verdamping van vocht, terwijl je dat juist vast wilt houden.”