Boeren hebben recht op verandering
OpinieJort Kelder vindt dat boeren niet zo zielig moeten doen. Ze ontvangen al decennialang belastinggeld en zijn eerder ambtenaren dan ondernemers. Wegen blokkeren noemt hij een terroristische daad. Stevige woorden, maar wat verwachten we eigenlijk van een boer?
Honderd jaar geleden lagen rond Varsseveld, Sinderen en Heelweg kleine akkers tussen houtwallen en houtsingels. Niet voor de biodiversiteit, ze hielden vee en wild tegen en leverden hout. Wat wij nu karakteristiek landschap noemen, was deels een praktisch bijproduct van landbouw.
Toen kwam de vooruitgang. Mechanisatie, kunstmest, ontwatering en ruilverkaveling maakten grotere percelen en hogere opbrengsten mogelijk. Houtwallen verloren hun functie of stonden machines in de weg. Nederland telde in 2000 nog 97.000 landbouwbedrijven, inmiddels minder dan 50.000. De overblijvers zijn gemiddeld bepaald niet armlastig.
Maar wie maakte die moderne boer? Niet alleen de boer. Overheid, wetenschap, banken, voedselindustrie, supermarkten én consumenten beloonden schaal, efficiëntie en productie. Jurist Willem Bruil wees me daarbij eerder op een perverse economische prikkel: een landschapselement behouden kan grond en opbrengst kosten, verwijderen juist iets opleveren.
Inmiddels draaien we die prikkel om. Oude IJsselstreek betaalt agrariërs voor houtwallen, poelen en andere landschapselementen en noemt hen ‘landschapsbeheerder’. Landbouwgrond kan zelfs bos worden, met compensatie voor waardedaling.
Tegelijk blijken bomen minder bestand tegen langdurige droogte. En hoewel een bosrand, houtwal of sloot particulier bezit kan zijn, houden de gevolgen van verdwijnen niet op bij de erfgrens.
Dat maakt landbouw anders dan de kruidenier, inmiddels een rek in de supermarkt, of de kegelbaan die plaatsmaakt voor padel. Kruideniers blokkeerden ook geen snelwegen en kegelbanen worden niet gecompenseerd. Het klimaat verandert de spelregels. Droogte treft boeren, terwijl Achterhoekse wijnboeren juist een topjaar verwachten.
Misschien houden we vooral de wereld waarin we opgroeiden ten onrechte voor normaal. Wat gisteren vooruitgang heette, noemen we vandaag een probleem. Wat toen in de weg stond, planten we nu met subsidie terug. Wanneer wordt iets wat ooit veranderde eigenlijk een verworven recht om niet meer te hoeven veranderen?
Meindert Bussink
