Buurt zeer ongerust over gigantische impact munitieopslag

TOLDIJK/HUMMELO – Een plan waarvoor 104 woningen en bedrijfsgebouwen in een fraai buitengebied moeten worden gesloopt waar mensen naar volle tevredenheid wonen en werken, een plan dat bovendien met zich meebrengt dat in een ruime cirkel eromheen menselijke activiteiten ernstig worden beperkt… Zo’n plan heeft normaliter natuurlijk geen enkele kans van slagen. Je wilt het niet op je geweten hebben dat je honderden mensen dwingt op stel en sprong naar elders te verhuizen, in een tijd waarin bovendien ook nog grote woningnood heerst.

Door Sander Grootendorst

Maar voor Defensie gelden andere normen en waarden, die dienen een groter doel, dat niet alleen een bloeiende gemeenschap in het groen tussen Toldijk en Hummelo aangaat, maar Europese proporties heeft. Dat verband houdt met de oorlog in Oekraïne, met de plichten van de NAVO om de landen in dit samenwerkingsverband te verdedigen. Nederland is lid van de NAVO, dat brengt met zich mee dat het leger enigszins op orde moet zijn. In perioden waarin oorlog ver weg lijkt, speelt dat niet zo. Maar volgens deskundigen is de Russische aanval op Oekraïne een ander verhaal. We moeten alert zijn, gebieden aanwijzen waar het leger kan oefenen en waar het zijn munitie kan opslaan. Voor het geval dat. Maar waar liggen die gebieden in veruit het dichtstbevolkte land van Europa?

Even een misverstand rechtzetten: in beide vorige publicaties in deze krant over de mogelijke vestiging van een munitieopslag ten zuiden van Toldijk was sprake van 34 woningen die zouden moeten sneuvelen. Die bevinden zich in de cirkel van vierhonderd meter rondom de beoogde opslag. Daar mag behalve Defensie zelf helemaal niemand meer komen, laat staan wonen. Er is een kring omheen aangegeven, tot 700 meter, waarin nog eens 70 woningen staan. Ook voor de betrokkenen zelf is het niet meteen duidelijk, maar de informatie wijst erop dat wonen en werken ook hier niet meer mag, en dat het dus in totaal om liefst 104 woningen/bedrijfspanden gaat.
En nóg weer een kring daaromheen, tot 1.900 meter: die reikt tot in het dorp Toldijk. Je kunt er blijven wonen en werken, maar er gaan restricties gelden. Grote samenkomsten mogen bijvoorbeeld niet meer. Wat heeft dat voor gevolgen voor iemand die een feest wil organiseren?
Tegelijkertijd: het gebied is een van de acht kandidaten. Je hoort her en der op z’n Achterhoeks zeggen: Ach, het zal zo’n vaart niet lopen. En het laatste wat je zou willen, ook als journalist, is de mensen bang maken voor iets wat uiteindelijk toch niet gaat gebeuren. Je kunt officieel nu niet meer zeggen dan dat er een kans is van één op acht dat het doorgaat.

Hechte gemeenschap
Op zaterdagmorgen naar Toldijk gereden over de Zutphen-Emmerikseweg (voor Defensie een voorwaarde: een ‘grootschalige munitieopslag’ moet via een provinciale weg bereikbaar zijn). Over de dorpsrotonde rijdt een oldtimer, een medewerkster van het vermaarde restaurant-zalencentrum Den Bremer plaatst een bord met het menu van de dag, vanuit een pad net ten zuiden van het dorp zoeft een trekkertje de weg op dat een kar met hooibalen vervoert. Je waant je terug in de tijd. Geen vuiltje aan de lucht.
Linksaf vóór de Grote Beek de Muizengatweg op, een hele kleine straatnaam voor zoiets gigantisch als een munitieopslag. Defensie noemt in haar documentatie specifiek deze straat.
Aan de Hummelose kant van de beek woont het echtpaar Fons Janssen en Elly Willemsen. In een gesprek wordt zonneklaar hoezeer dit een hechte Achterhoekse gemeenschap is. Onlangs was er nog een groot buurtfeest. En: “We helpen elkaar als er problemen zijn.”

De ongerustheid is groot. Fons en Elly zouden het erf moeten verlaten dat ze in dertig jaar met hart en ziel hebben opgebouwd, dat hen bovendien van een oudedag-centje verzekert. Het huis is in antieke stijl ingericht, een zorgvuldig proces van jaren, de eeuwenoude estrikken tegelvloer met liefde en geduld gelegd. “Je moet er toch niet aan denken dat dit gesloopt wordt?”

Kapitaalvernietiging
Het zou pure kapitaalvernietiging zijn. Ze hebben het ook over de bedrijven en bedrijfjes in de buurt – dat zijn er altijd meer dan je denkt – en verschillende vormen van opvang voor kwetsbare mensen. Fons: “Vergeleken bij de Randstad is het hier niet dichtbevolkt. Maar als je goed kijkt, zie je dat er toch behoorlijk wat huizen staan.” Dit soort opmerkingen werden eind jaren negentig ook gemaakt ten aanzien van de Noordtak: plannen om een goederenspoorlijn dwars door de Achterhoek aan te leggen zouden een veel grotere impact hebben op het dagelijks leven in deze regio dan ze achter Haagse tekentafels hadden kunnen bedenken. Burgers én gemeenten kwamen er dan ook volop tegen in het verweer. Met succes. Fons Janssen herinnert zich die tijd: “Steenderen en Toldijk zouden door die spoorlijn van elkaar worden afgesneden.”

Het aantal bewoners dat weg moet als de Tweede Kamer volgend jaar zou kiezen voor de Muizengatweg is aanzienlijk groter dan destijds voor het spoortraject. “Je bent er niet constant mee bezig, er zijn gelukkig veel andere dingen, maar het zit toch in je achterhoofd”, zegt Elly.
De gemeente Bronckhorst liet vorige week in deze krant weten dat ze bij reacties op de plannen van Defensie “samen optrekt met de provincie”. Inmiddels is duidelijk dat de gemeente Zevenaar al officieel bezwaar heeft gemaakt. De bewoners van het plangebied tussen Toldijk en Hummelo hopen dat Bronckhorst namens hen ook een krachtig standpunt zal innemen.