Valpreventie: Juist als je denkt dat je nog geen risico loopt

MONTFERLAND – “Ik fiets en wandel iedere dag en dacht eigenlijk: valpreventie, dat is iets voor mensen van tachtig plus.” Coby weet inmiddels beter. Nadat ze op straat bijna ten val kwam, volgde ze een cursus valpreventie. Haar advies aan andere 65-plussers is duidelijk: wacht niet tot je merkt dat je minder stevig op je benen staat. “Als je zelf denkt dat je risico begint te lopen, ben je eigenlijk al aan de late kant.”

Door Karin van der Velden

Cijfers laten zien dat vallen onder ouderen een groot probleem is. Jaarlijks valt ongeveer eenderde van alle 65-plussers. In 2024 kwamen 119.000 65-plussers na een val op de spoedeisende hulp terecht. Dat is gemiddeld iedere vier minuten iemand. De meeste valongevallen gebeuren in of rond het huis.

Reden genoeg om tijdens de Nationale Valpreventieweek in Montferland aandacht te besteden aan het onderwerp. Op maandag 28 september kunnen 65-plussers van 10.00 tot 12.00 uur terecht in het Kulturhus in ’s-Heerenberg. Op donderdag 1 oktober is er van 10.00 tot 12.00 uur een bijeenkomst in het Gezondheidscentrum Didam. Verschillende professionals zijn aanwezig om bezoekers inzicht te geven in hun persoonlijke valrisico.

Een struik bracht redding
Coby Hendriks, secretaris van ouderenbond KBO, volgde twee jaar geleden een cursus valpreventie in Didam. Dat ze bijna viel was de directe aanleiding om dit te doen. “Door ongelijke stoeptegels raakte ik uit balans. Gelukkig kon ik me nog net aan een struik vastgrijpen, maar ik schrok er wel van.”

Juist omdat ze zichzelf als actief beschouwde, had ze niet verwacht dat vallen voor haar al een serieus onderwerp kon zijn. “Ik fiets en loop iedere dag.” Toen ze kort daarna over de cursus valpreventie las, besloot ze toch mee te doen.

Vooral de oefeningen rond balans zijn haar bijgebleven. Lopen over een balk, hoogteverschillen nemen en op één been staan: ogenschijnlijk eenvoudige opdrachten kunnen ineens duidelijk maken dat een goede balans niet vanzelfsprekend is.

Na de cursus moet je ermee doorgaan, ontdekte Coby. “Dat thuis oefenen was nog wel een dingetje. Op een gegeven moment merk je dat je het toch weer moet doen.” Veel oefeningen zijn eenvoudig in het dagelijks leven in te passen. Even op één been staan tijdens een dagelijkse bezigheid bijvoorbeeld. 

Meer dan sterke benen
Volgens fysiotherapeut Jenny Zwiggelaar van praktijk Berghstede in ’s-Heerenberg gaat valpreventie om veel meer dan alleen spierkracht en evenwicht. Zij verzorgt het programma In Balans en coördineert de activiteiten tijdens de Valpreventieweek in Montferland.

Tijdens de twee ochtenden kijken verschillende professionals naar factoren die de kans op vallen kunnen vergroten. Bewegen en balans spelen een belangrijke rol. Zicht, medicijngebruik, voeding en schoeisel verdienen zeker zoveel aandacht.

Zo kunnen bepaalde medicijnen het valrisico vergroten en kan vooral een combinatie van verschillende medicijnen van invloed zijn. Dat betekent niet automatisch dat medicatie kan worden aangepast. Het is echter goed dat je weet dat er een risico is.

Goed zien is belangrijk. Denk bijvoorbeeld aan het inschatten van een stoeprand of hoogteverschil met een multifocale bril. En schoenen maken verschil. Slippers en losse pantoffels vormen een extra risico. Jenny: “Goede, stevige schoenen hoeven beslist geen ouderwetse ‘oude-vrouwenschoenen’ meer te zijn”

Struikelen over je eigen voeten
“Veel mensen denken bij valgevaar aan een losliggend kleedje of een ongelijke stoeptegel. Toch komt dat minder vaak voor dan struikelen over je eigen voeten”, zegt Jenny. “Mensen gaan wat meer sloffen als ze ouder worden. Snel omdraaien omdat de telefoon of deurbel gaat, is dan een risico.”

Coby noemt dat het lastiger wordt om je evenwicht te bewaren als je staand een broek moet aantrekken, bijvoorbeeld in een pashokje. Sinds haar cursus is ze zich veel bewuster van haar omgeving. Ze kijkt goed waar ze loopt en of stoeptegels gelijk liggen. “Dan zie ik iemand die me tegemoetkomt misschien niet en krijg daar dan een opmerking over. Dat is dan maar zo, ik let liever op waar ik loop.”

Hoe stevig sta je eigenlijk?
Tijdens de ochtenden in Didam en ’s-Heerenberg geven professionals advies en kunnen bezoekers ervaren hoe het met hun eigen balans en mobiliteit staat. In ’s-Heerenberg is zelfs een speciale ‘smartvloer’ aanwezig: een drie meter lange geavanceerde vloer die onder meer looppatroon en tempo analyseert en daarmee informatie geeft over het valrisico. Je kunt laten controleren of je  rollator goed is ingesteld.

In Didam wordt gekeken hoe iemand vanuit een stoel opstaat, een stukje loopt, om een pion draait en weer gaat zitten. Zulke eenvoudige handelingen zeggen veel over balans en snelheid.

Beweegmakelaar Kevin Steenkamp van Welcom merkt dat de bewustwording rond valpreventie groeit. Tegelijkertijd denken mensen nog gemakkelijk dat het vooral iets voor een ander is. “Dan hoor je: dit zou iets voor mijn buurvrouw kunnen zijn.” Terwijl de betere vraag volgens hem is hoeveel vertrouwen iemand zelf heeft om veilig van A naar B te bewegen.

Dat herkent Coby. Bij een voorlichtingsmiddag die ze voor KBO organiseerde, werd in het begin nog wat lacherig gedaan over valpreventie. Naarmate de middag vorderde, werd de sfeer serieuzer. Na afloop meldden veel deelnemers zich aan voor een cursus.

Niet wachten op de eerste val
En dat is precies de boodschap die de projectgroep tijdens de Valpreventieweek wil meegeven. Valpreventie begint niet na een val. Vanaf 65 jaar is het verstandig af en toe stil te staan bij balans, spierkracht en andere risicofactoren. Dat hoeft lang niet altijd te betekenen dat iemand een complete valpreventiecursus moet volgen. Soms zijn eenvoudige adviezen en oefeningen al voldoende.

Tijdens haar cursus leerde Coby overigens wat te doen als het toch misgaat. Bijvoorbeeld hoe je na een val het beste kunt opstaan. En dat je moet voorkomen dat omstanders direct aan je gaan trekken om je overeind te helpen. Dat is vaak de eerste impuls, maar kan juist extra letsel veroorzaken.

Haar boodschap aan leeftijdgenoten is dan ook simpel: “Als je denkt dat je nog geen risico loopt, moet je juist gaan.”

Valpreventieweek Montferland
Maandag 28 september, 10.00–12.00 uur: Kultuurhuus Heitkamp ’s-Heerenberg.
Donderdag 1 oktober, 10.00–12.00 uur: Gezondheidscentrum Didam.

Wie op deze tijdstippen niet kan, kan valpreventie bespreken met de huisarts of contact opnemen met de Beweegmakelaar.