Olifantsgras als nieuw isolatiemateriaal: in de Achterhoek gebeurt het

NEEDE – Olifantsgras, ook wel miscanthus genoemd, is een gewild gewas in de opkomende markt voor biobased bouwen. Samen Biobased Bouwen test het als isolatiemateriaal en hoopt het grootschalig in te gaan zetten. Op 14 maart kwam de groep samen op een veld in Neede waar de nieuwste oogst van het gewas plaatsvond.

Door Guus Helle

“Wij hebben onze nek uitgestoken om dit hier te krijgen”, aldus Frank Bruins, van Timmerije Future Proof Solutions, ontwikkelaar en producent van kunststofproducten. Hij staat trots te kijken naar het veld vol miscanthus: de metershoge stengels zien eruit als uit de kluiten gewassen graan. In het zonlicht heeft het een gouden kleur. Bruins is sales- en marketingmanager bij Timmerije en had een vooruitziende blik toen hij zes jaar geleden pleitte voor het plaatsen van miscanthus naast het hoofdkantoor van zijn werkgever. “We hebben hiermee kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van biologisch afbreekbare producten en gaan nu de bouw helpen voor toekomstbestendige oplossingen”.

De kans die Bruins heeft genomen is goed uitgevallen, niet alleen voor Timmerije. Hij stelt het veld van twee hectare beschikbaar aan Arjan Prinsen, melkveeboer en betrokken bij Samen Biobased Bouwen, om het gewas te testen op isolatiewaarde. Miscanthus is een gewilde plant in het biobased bouwen, waar natuurlijke materialen zoals hout, stro, hennep en andere gewassen worden gebruikt om onder andere woningen te bouwen. Het is een opkomende markt en wordt gezien als de toekomst van de bouw: de materialen maken het mogelijk om CO2-neutraal te bouwen en CO2 voor lange tijd in een gebouw op te slaan.

Prinsen is zichtbaar enthousiast over zijn werk terwijl hij zich een weg baant achter de grote hakselaar die de miscanthus afsnijdt. Prinsen verzamelt het materiaal in een zak, waarna het naar een deskundig testbedrijf gaat die de isolatiewaarde meet. Het is de bedoeling de miscanthus te gebruiken als isolatiemateriaal voor woningen, maar het zal eerst twee praktijkproeven ondergaan. Eén is bij agro-innovatiecentrum De Marke. Hier wordt een vergaderpaviljoen gebouwd van alleen biobased materialen. De andere proef is bij Prinsen thuis, waar hij een boerderijautomaat bouwt met natuurhooi, stro en miscanthus. Beide bouwwerken zullen kijkvensters krijgen: “Het idee is dat de materialen zichtbaar blijven”, legt Prinsen uit, “Zo kunnen bezoekers zien hoe het gebouwd is en geïnspireerd raken door biobased bouwen. Alle grondstoffen voor het paviljoen zullen uit de Achterhoek komen”.

“We testen verschillende lengtes op de beste Lambda-waarde”, vervolgt Prinsen. Deze waarde laat zien hoe goed een materiaal isoleert. “We snijden de miscanthus overdwars af. Hierdoor blijft de structuur van de vezel bewaard. Uit de proef van vorig jaar werd duidelijk dat een lengte van 12mm en deze manier van snijden goed isoleert”. Deze kennis is belangrijk voor de certificering, want als dit er eenmaal is, kan het gewas gebruikt worden in grootschalige bouwprojecten. 

Uitdagingen
En daar is nog wel een weg te gaan, legt ook Peter Davids uit, bouwkundig ontwerper en ook betrokken bij Samen Biobased Bouwen. Hij is ook op het miscanthusveld te vinden en neemt foto’s van de oogst. Hij vertelt enthousiast dat hij zijn eigen kantoor van stro heeft gebouwd: “Ik zal het niet nog eens op dezelfde manier doen, want ik heb er veel van geleerd”.

Hij weet wat de uitdagingen zijn voor biobased bouwen: “De regelgeving voor de bouw wordt nog steeds gemaakt met behulp van de lobby van de grote jongens”. En dat maakt het lastig om de juiste certificaten te krijgen. Maar hij ziet wel een toekomst voor biobased bouwmaterialen: “Samen met Building Balance zijn we de transitie naar een circulaire en biobased bouweconomie vorm aan het geven. Hierdoor zitten we nu aan tafel met de organisaties die de toetsingskaders vast stellen en zijn we in staat biogrondstoffen te certificeren”. 

Een andere uitdaging voor miscanthus is het vinden van boeren die het willen verbouwen. Arjan Prinsen legt uit dat het nog geen populair gewas is: “Het moet twee tot drie jaar groeien voordat het wat oplevert. Daarna kan het jaarlijks geoogst worden, maar veel boeren hebben niet de financiële ruimte om hierop te kunnen wachten”. Dit maakt dat het ook niet als rouleergewas gebruikt kan worden. 

Prinsen ziet echter wel kansen: “Voor agrariërs zijn er mogelijkheden op gronden die niet meer zo intensief gebruikt mogen worden, bijvoorbeeld rondom Natura 2000-gebieden en watergangen. Hier is miscanthus erg geschikt voor”. Want de voordelen van het gewas liegen er ook niet om: het groeit dicht op elkaar, waardoor het weinig tot geen gewasbeschermingsmiddelen nodig heeft. Ook kunstmest komt niet aan de orde. En eenmaal geplant heeft het zeer weinig werk nodig. “Ideaal voor boeren om gronden die niet meer landbouwproductief mogen zijn toch nuttig te gebruiken”, aldus Prinsen. 

Ondanks dat de geoogste miscanthus nog getest moet worden, zegt Prinsen niet te wachten met bouwen met het materiaal: “Het testresultaat zal even duren, we moeten in de praktijk laten zien dat het materiaal werkt”. Peter Davids valt hem bij: “We hoeven het niet morgen te gaan doen. We kunnen het ook gewoon vandaag doen. Het belangrijkste is dat we goed bouwen”.