Berjan Nieuwenhuis toont via de lens van zijn nicht Teuntje de kracht van de lach

LAREN – De kracht van de lach. Een meer treffende titel had Teuntje Nieuwenhuis (20) niet kunnen kiezen voor de fotoreportage die ze voor een schoolopdracht van haar oom Berjan Nieuwenhuis (52) maakte. Op elke foto staat hij met een lach van oor tot oor. Het lijkt aanstekelijk, want het gezelschap waarin hij verkeert, lacht telkens met hem mee. Vanzelfsprekend is die ‘big smile’ allerminst, het leven lacht de Larenaar immers niet altijd toe. Een tumor in het hoofd beperkt hem sinds zijn vijfde levensjaar zowel verstandelijk als lichamelijk. Elk bezoek aan het ziekenhuis is weer spannend. “Humor houdt me op de been.” En, minstens zo belangrijk, zijn omgeving geeft hem het gevoel er helemaal bij te horen.

Door Gerwin Nijkamp

Berjan wil dát verhaal heel graag naar buiten brengen. “Waar een wil is, is een weg!”, is het motto dat de Larenaar uitdraagt. Hij is blij dat zijn ouders hem niet hebben ‘weggestopt’, maar zoveel mogelijk in de maatschappij laten meedraaien. “Dat mag de buitenwereld best zien!” Zijn nichtje heeft hem op een hele bijzondere manier bij die missie geholpen. Teuntje is student Industrieel Product Ontwerpen en volgt de minor (een soort keuzevak, red.) fotojournalistiek en beeldcommunicatie. Voor een van de studieopdrachten besloot ze een mens in zijn omgeving fotograferen. Al zoekende naar een concept, opperde haar moeder: “Waarom vraag je oom Berjan niet?”

Berjan Nieuwenhuis op de 50ste verjaardag van zijn broer Jordi. Berjan geniet zichtbaar van het samenzijn, zijn aanstekelijke humor zorgt keer op keer voor een lachgolf binnen de groep. Foto’s: Teuntje Nieuwenhuis 

Weken met elkaar op pad
Inmiddels heeft ze wekenlang, meerdere dagdelen met het haar oom opgetrokken. Ze bezocht hem thuis, ging met hem mee naar het werk, de fysiotherapeut, bakker, het zwembad en naar het ziekenhuis. “Mijn doel was om alle emoties van Berjan vast te leggen”, legt Teuntje uit. Je zou het resultaat op een positieve manier eentonig kunnen noemen: “Hij staat namelijk eigenlijk altijd lachend op de foto.” De spontaniteit en levensvreugd spatten van de foto’s af.

Berjan bij bakkerij Wijnand, waar hij op zijn vaste stoel zit en zijn standaardbestelling ophaalt. Als de medewerkers het brood in zijn rollator stoppen, maakt hij altijd een praatje met ze. 

‘Mijn doel was om alle emoties van Berjan vast te leggen’

Haantje de voorste
Daarmee is hij al sinds zijn jonge jaren gezegend, vertelt Berjan. “Als klein kind was ik al haantje de voorste. Ik wilde altijd als eerste op school zijn!” Toen hij vijf jaar oud was, zagen zijn ouders hem echter veranderen. Hij rende niet meer voor de kinderen uit, maar hobbelde er juist langzaam achteraan. “Ik werd trager, begon scheel te zien en klaagde ook over hoofdpijn.” Al gauw kwam aan het licht dat een tumor in zijn hoofd daar de oorzaak van was. Als jochie werd hij er twee keer aan geopereerd. “Na de tweede operatie lag ik tien weken in coma”, vertelt Berjan. “Ik moest opnieuw leren lopen en praten.” Hij heeft leren leven onder deze omstandigheden door vooral nadruk te leggen op wat wel kan en te laten wat niet kan.

Berjan maakt een wandeling met zijn rollator, voorzien van een boerenzakdoek, door Laren. Onderweg passeert hij het huis van zijn moeder, Jenny Nieuwenhuis. 

‘Na de tweede operatie lag ik tien weken in coma. Ik moest opnieuw leren lopen en praten’

Humor als beste medicijn
Dat is geen gemakkelijke weg geweest. Zo moest hij in 2014 weer geopereerd worden en ook recent was de familie Nieuwenhuis nog in spanning, omdat de tumor was gegroeid. Dit keer werd Berjan behandeld met een Gamma Knife. Dat is een medisch apparaat waarmee hele precieze bestraling van een tumor in het hoofd mogelijk is. Om helemaal stil en stabiel in het apparaat te liggen, moest Berjan een masker worden aangemeten. Toen de behandeling klaar was en het masker af kon, had dat duidelijke sporen op zijn hoofd achtergelaten. Afgaande op de foto’s moet het allerminst prettig hebben gevoeld. Voor Berjan is humor dan de beste remedie: “Ik heb gevraagd of ze me ook een piercing konden geven.”

Dat humor hem ontzettend helpt, betekent niet dat Berjan geen pijn en verdriet kent. Het gesprek over de vele medische behandelingen, herinnert hem aan de vraag die hem eens in het ziekenhuis werd gesteld. “Ze vroegen me of ik het leven nog wel zag zitten”, vertelt hij. Terwijl hij zijn tranen wegslikt, bekent hij wel momenten gekend te hebben dat de wanhoop nabij was. “Maar toen dacht ik aan mijn leuke broers, zus en al die nichtjes en neefjes. Die wil ik echt niet missen!”

Bij de arts in het ziekenhuis Isala in Zwolle zitten Berjan, zijn moeder Jenny Nieuwenhuis en zijn zus Nienke Vinke. Ze hebben net goed nieuws gekregen: de hersentumor van Berjan is niet gegroeid. Op de computer naast zijn de hersenscans te zien, terwijl de familie zichtbaar opgelucht en dankbaar reageert. 

‘Toen dacht ik aan mijn leuke broers, zus en al die nichtjes en neefjes. Die wil ik niet missen’

Eens een boer, altijd een boer
Teuntje valt ook even stil. Berjan brengt de lach echter snel weer terug in het gesprek. “Wil je mijn fotoalbum eens pakken?” Vol trots vertelt hij over zijn familie en het leven op de boerderij. Hoewel het voor hem zelf niet mogelijk is om een boerenbedrijf te runnen, mag hij zo vaak hij wil bij zijn broer en zus op het erf komen. “Ik ben en blijf een boer!”, klinkt het trots. “Als kind liep ik al met een kruiwagentje achter mijn vader aan om persvoer te halen.”

En omdat je de boer niet uit Berjan kan halen, moet de boerderij maar naar Berjan komen. Zijn knusse woonkamer staat vol speelgoedtrekkers en andere kleine landbouwmachines. Een groot deel daarvan heeft hij bij handelsonderneming Greutink in Lochem verzameld. Bij het bedrijf dat ook een winkel met agrarische benodigdheden bestiert, heeft hij een tijd met veel plezier gewerkt. Tot het helaas voor hem helaas fysiek niet meer mogelijk was.

Berjan geniet in zijn woonkamer van een verse maaltijd, die ontvangt hij meerdere keren per week van Gotink uit Deventer. Aan tafel neemt hij trouw zijn dagelijkse medicijnen in. Zijn huis weerspiegelt zijn passie voor het boerenleven, overal staan miniatuurtrekkers, boerderijdieren en andere landbouwaccessoires. 

Diehard Zwarte Crosser
Inmiddels werkt hij bij De Clip in Lochem, een sociale werkplek voor mensen met een beperking. Een van de werkzaamheden die hij daar verricht is het inpakken van flesjes Nozem. Dat is een drankje dat de organisator van de Zwarte Cross op de markt zette. Berjan is een ware ambassadeur en draagt deze middag een Nozem-sjaaltje. Op een aantal door Teuntje gemaakte foto’s heeft hij een Zwarte Cross-pet op z’n hoofd. Ook van het festival is hij groot fan. Mede dankzij stichting Handicamp Overijssel en de Zwarte Cross, die het festival volledig toegankelijk maakt voor mensen met een beperking, kon Berjan in 2024 naar het populaire feest in Lichtenvoorde. “We stonden met een grote camper op de camping met verzorgers en begeleiders”, glundert Berjan. “We hadden toegang tot plekken waar veel andere mensen niet konden komen. Ik heb Di-rect van heel dichtbij op het Hoofdpodium gezien!”

Berjan aan het werk bij sociale werkplek De Clip in Lochem, waar hij drie dagen per week werkt. In zijn eigen kamertje, ingericht naar eigen smaak met de Achterhoeks vlag, trekkers aan de muur en op de vensterbank. Hij haalt capsules uit elkaar en sorteert ze voor hergebruik. In dit rustige kamertje kan hij geconcentreerd werken zonder te veel afleiding van het geluid van collega’s. - undefined

‘We hadden toegang tot plekken waar veel andere mensen niet konden komen. Ik heb Di-rect van heel dichtbij op het Hoofdpodium gezien’

De Larenaar mag zich een diehard Zwarte Crosser noemen, hij vierde namelijk van woensdag tot en met maandag feest op het festival. Teuntje weet dat zelfs voor veel van haar leeftijdsgenoten een vol weekend Zwarte Cross teveel is gevraagd. Het zegt volgens Teuntje alles over de houding van haar oom. Door haar fotoproject leerde ze hem nog beter kennen en is ze hem nog meer gaan waarderen. Waar Berjan dankbaar is voor alles wat zijn omgeving voor hem doet, vindt zijn nichtje dat het vooral Berjan zelf is die op het voetstuk moet worden geplaatst. “Dat hij op zichzelf woont, heeft hij helemaal aan zichzelf te danken.” Ze prijst zijn doorzettingsvermogen. “Ik heb echt heel veel van hem geleerd!”

Levenslessen
De levenslessen die Teuntje van Berjan leerde, zijn ongetwijfeld belangrijker dan de kunst van het fotograferen die ze via deze opdracht onder de knie probeert te krijgen. Ze heeft de opdracht weliswaar nog niet ingeleverd, maar toen ze een eerste versie liet zien in de klas, kreeg ze al een groot applaus. De mondhoeken van Berjan trekken voor de zoveelste keer van oor tot oor als hij dit hoort. “En dat terwijl alle foto’s zijn mislukt”, roept hij lachend.

Berjan in zijn vertrouwde huisje, waar hij - met enige hulp - zelfstandig woont, ondanks zijn mentale en fysieke beperking. Door het raam is te zien hoe hij koffiezet voor zijn begeleider Marcel, een dagelijks ritueel. Voor de deur staat zijn trouwe rollator, een onmisbaar hulpmiddel waarmee hij makkelijk naar de parkeerplaats, zestig meter verderop, kan lopen.