Klimaattransitie vraagt om ontmoeting en samenwerking

BREDEVOORT - De klimaattransitie is niet alleen een technische of economische opgave, maar vooral een sociale verandering. Die boodschap stond centraal tijdens de VPRO Tegenlicht Meet Up op vrijdag 19 juni in de Koppelkerk in Bredevoort. Aanleiding vormde de documentaire Samen vergroenen uit 2023.

In de documentaire beschrijft gedragswetenschapper Reint Jan Renes de klimaattransitie als iets dat mensen samen vormgeven. Onderwerpen als wonen, reizen en eten maken deel uit van het dagelijks leven en worden beïnvloed door de mensen om ons heen.
In de film kwamen verschillende voorbeelden aan bod van bewoners die gezamenlijk werken aan verduurzaming. Zo werd getoond hoe een dorpswinkel behouden bleef dankzij de inzet van inwoners, die geld inzamelden voor een nieuwe diepvries en de winkel uitbouwden tot een ontmoetingsplek voor het dorp.
Ook de Amsterdamse Fixbrigade kwam voorbij. Vrijwilligers helpen bewoners bij het isoleren van hun woning en het nemen van energiebesparende maatregelen. Daardoor dalen de energiekosten en neemt het wooncomfort toe.
Na afloop van de documentaire volgde een gesprek onder leiding van Esther Ruesen, die onder meer werkzaam is bij 8RHK Ambassadeurs en Huis Landfort. Te gast waren John Verheijden van Zutphen Energie en buurtverbinder Lowie te Dorsthorst uit Oost Gelre.
Verheijden vertelde hoe Zutphen Energie lokaal opgewekte energie levert via eigen zonnepanelen. Daarnaast heeft de organisatie zich laten inspireren door de Fixbrigade, waardoor ook in Zutphen een klusfiets actief is. Vanuit een pand in het centrum kunnen inwoners bovendien binnenlopen voor advies en een gesprek.
Tijdens de bijeenkomst stond de vraag centraal hoe mensen van consument deelnemer kunnen worden. Volgens de sprekers spelen verschillende factoren daarbij een rol. De prijs van energie kan een aanleiding zijn om in actie te komen, maar ook zichtbare voorbeelden in de eigen omgeving helpen daarbij. Daarnaast blijkt dat veranderingen vaker worden omarmd wanneer deze aansluiten bij persoonlijke waarden en idealen.
Ook het sociale aspect werd benadrukt. Verheijden wees op activiteiten zoals de Klimaatweek in Zutphen, waar mensen elkaar ontmoeten en gezamenlijk aan verduurzaming werken. Volgens hem zijn vaak meerdere impulsen nodig voordat gedrag daadwerkelijk verandert.
De invloed van de directe omgeving kwam eveneens aan bod. Wat als normaal wordt gezien binnen een gemeenschap, heeft volgens de sprekers grote invloed op het gedrag van mensen. Verheijden wees erop dat inmiddels meer dan tien energiecoöperaties actief zijn in de Achterhoek. Landelijk zijn dat er ongeveer 750.
Te Dorsthorst benadrukte het belang van geduld en luisteren. Volgens hem ontstaan veel initiatieven vanuit bewoners zelf. Door in gesprek te gaan en aan te sluiten bij ideeën die al leven, kunnen plannen verder groeien. Als voorbeeld noemde hij boeren die na verloop van tijd de voordelen ontdekken van bomen op hun terrein, onder meer vanwege schaduw en een gunstig effect op gewassen en dieren.
Tijdens de avond werd ook gesproken over andere vormen van lokaal eigenaarschap, zoals warmtenetten, voedselcoöperaties, zorgcoöperaties en ontmoetingsplekken waar inwoners terechtkunnen voor advies en ondersteuning. De conclusie van de bijeenkomst was dat veel veranderingen van onderaf ontstaan, vanuit inwoners zelf.

De volgende VPRO Tegenlicht Meet Up in de Koppelkerk vindt plaats op vrijdag 11 september. Dan staat de documentaire Samen centraal.