Informatieavond ging vooral over veiligheid

AALTEN - Maandagavond 19 mei zijn er ongeveer evenveel mensen buiten de Zuiderkerk als er binnen. Buiten demonstreren 150 á 200 mensen. Binnen zijn 200 vooraf aangemelde bezoekers die zeer kritische vragen stellen aan burgemeester en wethouders en aan het COA, dat de opvang van asielzoekers regelt. De avond verliep zowel binnen als buiten rustig en waardig. Dat was ook de wens van de burgemeester: “Bewaar de goede band met elkaar; blijf die schroevendraaier of boormachine uitlenen, ook aan de buurman die er anders over denkt.”

Buiten: demonstratie
Om 19.00 uur verzamelt zich een flinke groep op de parkeerplaats van de Aladnahal. De demonstratie is niet aangemeld. “Maar dat màg. Demonstreren is een grondrecht”, zegt de burgemeester later.
Een typering van de groep: voornamelijk 20 tot 45 jaar, mannen en vrouwen. Niet duidelijk is of de meerderheid uit Aalten komt of van elders komt. Een spandoek met vreemd genoeg een Engelse tekst ‘People said No’. Er zijn veel politieagenten en beveiligers aanwezig. Om kwart over 7 vertrekt de stoet onder sirenegeluid naar de parkeerplaats van de Zuiderkerk. Men loopt netjes op het trottoir. Langs de kant Aaltenaren met genuanceerde meningen. “Ik geef zelf NT-2 onderwijs aan buitenlanders”, zegt een mevrouw. “Van mij mag een AZC komen, maar ik vind 300 mensen best wel veel.”
Aangekomen bij de Zuiderkerk hangt daar een spandoek met de Achterhoekse vlag en de tekst: ‘Geleuf i-j ’t allemaole nog?’ De Nederlandse vlag hangt omgekeerd. Een wit VW-busje met teksten tegen de overheid; hetzelfde busje stond afgelopen december ook in ’s-Heerenberg bij een protest tegen een AZC daar. Als de vergadering binnen begint, blijft de groep buiten, rustig en in onderling gesprek. Om kwart voor 8 beklimt Tweede Kamerlid Gideon van Meijeren van Forum voor Democratie het podium. Hij houdt een tirade tegen AZC’s. Daarna loopt het plein geleidelijk aan leeg. Tegen half 11 als de vergadering binnen is afgelopen, staan er nog zo’n 15 mensen.

Binnen, vooraf
Vanaf 19.00 uur druppelen mensen binnen voor de informatieavond, waar men zich vooraf moest opgeven. Dit is de derde avond in een reeks van vier. Vooraf waren omwonenden en familieleden van de cliënten van Estinea bijgepraat. Onder de tweehonderd bezoekers 80 tot 100 Aaltenaren, vooral uit Aalten Zuid. Verder zo’n 20 Bredevoorters, 20 á 30 uit de buurtschappen en één Dinxperloër. Ook vermoedelijk enkele tientallen bezoekers van buiten de gemeente. Dan nog bijna alle raadsleden en een aantal ambtenaren van de gemeente en het COA. Plus twee wijkagenten.
Wat vinden de raadsleden: “Wij zijn volksvertegenwoordigers, wij zijn hier om te luisteren. Er is nog geen officieel raadsvoorstel ingediend. We wachten af. In september zijn wij aan de beurt. Aanpassingen zijn mogelijk.”
De avond wordt geleid door Hans Etman, onafhankelijk gespreksleider. Hij leidt bekwaam het vraag- en antwoordspel. De emoties blijven beperkt tot enkele keren daverend applaus. Een enkele keer reageert iemand hard emotioneel door de zaal. En enkele mensen verlaten tussentijds boos de kerkzaal.

Geheimhouding en eerlijkheid
Aan de openbaarmaking van het AZC-plan is een proces van 15 maanden voorafgegaan. De gemeenteraad werd telkens bijgepraat, maar had geheimhouding beloofd. Wethouder Wikkerink legt uit dat Aalten door de spreidingswet verplicht is 200 asielzoekers te plaatsen, maar kiest voor een volledig AZC van 300 omdat dan diensten als gezondheidszorg en beveiliging door het COA worden verzorgd. “Als wij dit als Aalten op ons nemen, raken onze huisartsen overbelast.”
Wethouder Kok schetst het proces waarbij zeven locaties in Aalten en Dinxperlo zijn bekeken, waarbij de Singelweg als beste uit de bus kwam. Dat onderzoek is door een extern bureau verricht en is openbaar.
Die geheimhouding schiet bij nogal wat vragenstellers in het verkeerde keelgat. “U bent niet eerlijk geweest naar de inwoners!”, gevolgd door een daverend applaus. De burgemeester legt uit dat het college koos voor een uitgewerkt voorstel vóór dit openbaar te maken. “Is alles al bekokstoofd tussen gemeente en COA?’ Antwoord: Nee!’ Heeft de gemeenteraad al ingestemd?’ Antwoord: Nee. De raad krijgt in september of oktober het laatste woord.”

De spreidingswet
“U beroept zich op de spreidingswet. Maar staatsecretaris Faber wil die wet afschaffen. Gaat dan het AZC niet door?” Wikkerink: “Die afschaffing is er nog lang niet door. Er is dan wel een nieuwe situatie. Maar ikzelf vind het een morele plicht om vluchtelingen op te vangen, zoals Aalten dat ook in het verleden deed.”
Een vragensteller verwijt Wikkerink dat hij morele normen aanlegt namens de gemeente. “Spreek dan gewoon namens jezelf!”
Een andere opmerking: “Zeg gewoon keihard ‘nee!’ tegen het COA”, gevolgd door applaus. “Maar dan kan provincie ons dwingen”, is het antwoord. “Hoe leg ik mijn kinderen uit dat zij tien tot vijftien jaar op een woning moeten wachten terwijl asielzoekers meteen worden geholpen?”, gevolgd door een daverend applaus. “Nee”, zegt Kok, “het is én-én. Wij hebben plannen voor 64 woningen bij Dorcas, sociale huur aan de Hogestraat, tien woningen aan de Eerste Broekdijk. En aan de Singelweg komen naast de 40 AZC woningen ook 40 woningen voor de eigen bevolking. Daarbij de verdeling een-derde huur, een-derde betaalbare koop en een-derde duurder.”
“Hoe kun je 300 asielzoekers kwijt in 40 woningen?” De heer Pott van het COA legt uit dat de prefab woningen 4 slaapkamers bevatten, met elk twee bedden. “Maar we houden rekening met de gezinssamenstelling. Bij een gezin van zeven personen gaan we niet nog iemand bij in zetten.”

Veiligheid
De meeste vragen hebben te maken met de zorg om veiligheid. Gezinnen worden geaccepteerd, zeggen meerderen, maar wij hebben zorgen om jonge alleenstaande mannen uit met name het Midden Oosten. Iemand zegt dat 70 procent alleenstaand is. De gemeente kan niet sturen op bijvoorbeeld alleen gezinnen. Hoe houden jullie greep op de veiligheid? “Allereerst gaan wij een klankbordgroep van omwonenden maken”, zegt burgemeester Stapelkamp. “Ook Aaltenaren buiten de directe buurt zijn welkom. Met de klankbordgroep bespreken wij het veiligheidsplan. Er komt interne beveiliging op het AZC-terrein. Er moet een goed contact komen met de wijkagent, net als met andere overheden.” Veel vragen op dit terrein gaan richting de locatieleider van het AZC in Winterswijk. Daar is een AZC voor 400 personen in een woonwijk. De locatieleider benadrukt dat het bijna altijd goed gaat en dat omwonenden tevreden zijn. “Ik hoor ook andere geluiden”, zegt iemand.” Als er geweld is, is het bijna altijd tussen asielzoekers onderling.”
De locatieleider krijgt diverse vragen over een steek- en een schietincident van jaren geleden. Een veiligheidsexpert adviseert de gemeente om spijkerharde afspraken te maken voor meer politie in Aalten. Vluchtelingen met trauma’s worden allereerst opgevangen door de eigen huisartsenpost. Als verwijzing nodig is, volgen zij de weg van iedere Achterhoeker, bijvoorbeeld naar GG-Net. Asielzoekers hebben geen voorrang, zeggen gemeente en COA. Burgemeester en wethouders zeggen wel dat incidenten nooit helemaal zijn uit te sluiten.

Een AZC voor maximaal tien jaar
Meerdere vragenstellers twijfelen aan het feit of het AZC voor maximaal tien jaar is. “Dat is spijkerhard”, zegt Kok. “Absoluut”, aldus Wikkerink. Die harde garantie wordt in de vaststellingsovereenkomst met het COA vastgelegd. “Maar over tien jaar zijn jullie zelf weg!” Maar de garantie geldt voor de gemeente als instituut. De tien jaar gaan in als het AZC er staat; men denkt aan 2027. Na die tien jaar gaan de prefab woningen weg en komen er gewone woningen.

Voorstanders
Hoewel uit de vraagstelling blijkt dat het overgrote deel van de aanwezigen kritisch tot afwijzend is, is er ook een groep die positief staat tegenover opvang. Enkele mensen hebben met asielzoekers gewerkt en hebben zich nooit onveilig gevoeld. “Het is ook een verrijking”, zegt iemand. Er zijn mensen die zich aanbieden als toekomstig vrijwilliger. Afgelopen zondag hebben de kerken van Aalten, Bredevoort en Dinxperlo zich ook positief uitgesproken. Helaas was er niemand van de kerken aanwezig zodat dit punt onbenoemd bleef.

Hoe gaat het verder?
“Burgemeester, bent u tevreden?”, vraagt gespreksleider Hans Etman tot slot. “Volgens mij heeft iedereen een antwoord gekregen op zijn vragen”, aldus Stapelkamp. “Maar misschien niet het antwoord wat hij wenste.”
De gemeente gaat nu eerst alle vragen en antwoorden op een rijtje zetten en publiceren op de website www.aalten.nl/opvang en dan naar ‘Meest gestelde vragen’. Op de site zijn ook allerlei documenten te vinden. De gemeente gaat eerst een vaststellingsovereenkomst met het COA opstellen. Daarbij wordt de klankbordgroep betrokken. Dan gaat het in september of oktober naar de gemeenteraad. De raad heeft het laatste woord, anders gaat het niet door. Als de raad instemt, moet er een omgevingsplan-wijziging komen want het gebied is nu ‘agrarisch’ en moet ‘wonen’ worden. Dan volgt nog een omgevingsvergunning. Bij die procedures gelden de gewone regels van inspraak en bezwaar maken. Als dat allemaal positief verloopt, kan het COA aan de slag. Men denkt dat het dan al wel 2027 is.